جهان اکنون از ما چه می‌خواهد؟

اینترنت در نقطه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد. روندهای جهانی که بنیاد ویکی‌مدیا و داوطلبان در سال‌های گذشته دنبال کرده‌اند، دیگر دور یا صرفاً نظری نیستند؛ اکنون مستقیماً بر ویکی‌پدیا و پروژه‌های ویکی‌مدیا اثر می‌گذارند. ویکی‌پدیا با کاهش در بازدید صفحات و ترافیک ارجاعی از سوی گوگل روبه‌رو است و هم‌زمان افزایش بی‌سابقه‌ای در ترافیک بات‌ها تجربه می‌کند. ما این وضعیت را موقتی نمی‌دانیم، بلکه آن را تغییری ساختاری می‌بینیم. جهان به آن نیاز دارد که بنیاد ویکی‌مدیا و این جنبش تکامل یابند و خود را با شرایط جدید سازگار کنند.

مأموریت ویکی‌مدیا همچنان فوری و حیاتی است. در دورانی که اطلاعات نادرست و محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعیِ غیرقابل‌اعتماد رو به افزایش است، ویکی‌پدیا همچنان یکی از ستون‌های اصلی دانش قابل‌اعتماد در وب به‌شمار می‌رود—«شبکهٔ واقعیت‌محوری که کل دنیای دیجیتال را کنار هم نگه می‌دارد.» (source) اما در حالی که محتوای تولیدشده توسط داوطلبان برای جهان همچنان حیاتی است، روزبه‌روز کمتر دیده می‌شود؛ چرا که افراد بیش از پیش اطلاعات را از خلاصه‌های هوش مصنوعی، چت‌بات‌ها و دیگر اشکال بازاستفادهٔ شخص ثالث دریافت می‌کنند.

این موضوع پرسش‌های اساسی‌ای را برای جنبش ویکی‌مدیا مطرح می‌کند:

• ترافیک: چگونه باید به کاهش بازدید صفحات، کمتر دیده شدن و این تغییر ساختاریِ فاصله گرفتن از ترافیک ارجاعیِ موتورهای جستجو پاسخ بدهیم؟
• بازاستفادهٔ مسئولانه: بازاستفادهٔ پایدار از محتوای ویکی‌مدیا چه شکلی دارد، و چگونه از زیرساخت‌های خود در برابر سوءاستفاده محافظت کنیم؟
• عنصر انسانی: ارزش منحصربه‌فرد ویکی‌پدیا در جهانی پر از محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی و تجربه‌های «بدون کلیک» چیست؟ چگونه می‌توانیم بر قدرت یگانهٔ جامعهٔ جهانی‌مان بیش از پیش تکیه کنیم؟
• حفاظت از مدل ما: چگونه می‌توانیم از مدل مشارکت داوطلبانه و مدل درآمدی ویکی‌پدیا محافظت کنیم؟
• پایداری بلندمدت: چگونه کمک می‌کنیم ویکی‌پدیا و دیگر پروژه‌ها در ۲۵ سال آینده—و در بلندمدت—رشد و شکوفایی داشته باشند؟

شکوفایی در ویکی و فراتر از آن

ما معتقدیم آیندهٔ ویکی‌پدیا به هم‌زمان پیش رفتن دو مسیر وابسته است: شکوفایی در خود ویکی و فراتر از آن. یعنی سرمایه‌گذاری بر یک تجربهٔ مقصد قوی‌تر در وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌هایمان که خوانندگان، مشارکت‌کنندگان و اهداکنندگان به آن علاقه‌مند شوند و دوباره به آن بازگردند؛ و همچنین یک مدل بازاستفادهٔ پایدار که کاربران را در هر جایی که هستند دربر بگیرد و ارزش و مشارکت‌کنندگان آینده را به ویکی‌پدیا بازگرداند—نه این‌که صرفاً ترافیک را از آن دور کند. برای آن‌که در این فضای جدید رشد کنیم و مرتبط بمانیم، لازم است ویکی‌پدیا هم در خود ویکی و هم فراتر از آن شکوفا باشد.

۱. دسترسی	۲. تعامل	۳. حفاظت
گسترش دسترسی‌مان تنوع‌بخشی به منابع ترافیک، فراتر از جستجوی سنتی	تعمیق تعامل حمایت از مشارکت‌کنندگان و تبدیل خوانندگان گذری به خوانندگان بازگشتی، ویرایشگران و اهداکنندگان	حفاظت از پروژه‌هایمان پایداری‌بخشی به مدل‌مان و دفاع از آن
۴. توانمندسازی
افزایش سرعت و تاب‌آوریحمایت از افراد و سامانه‌هایی که این کار را پیش می‌برند

اهداف بنیاد در سال‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۷

چگونه این کار را انجام می‌دهیم؟ با تمرکز بر چهار هدف کلیدی در سال‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۷:

1. گسترش دسترسی‌مان: تنوع‌بخشی به منابع ترافیک فراتر از جستجوی سنتی. نزدیک به ۹۰٪ از بازدیدکنندگان ویکی‌پدیا در گذشته از طریق جستجوی گوگل به آن رسیده‌اند. این جریان «رایگان» ترافیک اکنون به‌صورت ساختاری در حال کاهش است—تغییری که نه‌فقط ویکی‌پدیا، بلکه بسیاری از ناشران در سراسر اینترنت را تحت تأثیر قرار داده است. این یعنی باید شکل‌های تازه‌ای از ترافیک مستقیم (مثلاً منابع ارجاعی جدید و دانلود اپلیکیشن‌های موبایل) ایجاد کنیم و منابع ترافیک‌مان را متنوع کنیم تا کمتر به یک منبع واحد وابسته باشیم. ممکن است کاربران دیگر مانند گذشته به‌طور تصادفی با محتوای ویکی‌مدیا روبه‌رو نشوند، که این موضوع بر میزان دیده‌شدن آن و در نتیجه بر درآمد بنیاد و انگیزهٔ ویرایشگران اثر می‌گذارد. این روند نیازمند سرمایه‌گذاری در مسیرهای تازه (و اغلب دشوارتر و پرهزینه‌تر) برای دسترسی به خوانندگان، ویرایشگران و مشارکت‌کنندگان آینده است.
2. تعمیق تعامل: حمایت از مشارکت‌کنندگان و تبدیل خوانندگان گذری به خوانندگان بازگشتی، ویرایشگران و اهداکنندگان. بسیاری از کاربران ویکی‌پدیا تنها برای مدت کوتاهی وارد می‌شوند، یک نکته را پیدا می‌کنند و می‌روند. لازم است تجربهٔ خواندن را به‌گونه‌ای تقویت کنیم که ماندگارتر شود؛ به‌طوری‌که این کاربران دوباره بازگردند، به خوانندگان فعال تبدیل شوند و در تعداد بیشتری به ویرایشگران و اهداکنندگان بدل شوند. در جهانی که هر بازدید اهمیت بیشتری دارد، بر یک قیف مخاطب (در ادامه ببینید) تمرکز خواهیم کرد که کاربران را از محتوای «بیرون از ویکی» به تجربه‌های «درون ویکی» بازمی‌گرداند، خوانندگان گذری را به خوانندگان فعال تبدیل می‌کند و خوانندگان فعال را به مشارکت‌کنندگان، اهداکنندگان و نسل تازه‌ای از رهبران جامعه بدل می‌سازد.
3. حفاظت از پروژه‌هایمان: پایداری‌بخشی به مدل‌مان و دفاع از آن. داوطلبان و ارزش‌های ویکی‌پدیا بیش از پیش در معرض تهدید قرار دارند. ما حمایت‌های ایمنی و حقوقی لازم را در اختیار داوطلبان قرار خواهیم داد و از اصل دیدگاه بی‌طرفانه در جهانی که واقعیت‌ها هرچه بیشتر محل مناقشه و سیاسی‌شده‌اند، دفاع می‌کنیم. همچنین حفاظت از زیرساخت‌های ویکی‌مدیا در برابر سوءاستفادهٔ بات‌ها را تقویت خواهیم کرد و بر بازاستفادهٔ مسئولانه‌ای تمرکز می‌کنیم که ارزش را به ویکی‌پدیا بازگرداند، نه این‌که صرفاً ترافیک را از آن دور کند.

این اهداف با یک هدف چهارم امکان‌پذیر می‌شوند:

4. افزایش سرعت و تاب‌آوری: حمایت از افراد و سامانه‌هایی که این کار را پیش می‌برند. ارتقای سرعت و بهره‌وری در میان کارکنان، سامانه‌ها و زیرساخت فنی بنیاد. این هدف همچنین شامل اقداماتی است برای تأمین منابع مالی لازم جهت پیشبرد مأموریت، از جمله ادامهٔ توسعهٔ جریان‌های درآمدی متنوع مانند ویکی‌مدیا اینترپرایز و صندوق اندوخته، برای حفاظت از پایداری بلندمدت پروژه‌های ویکی‌مدیا.

چرا این رویکرد؟

تغییرات در ترافیک و شیوه‌های بازاستفاده از محتوا یعنی خوانندگان، اهداکنندگان و مشارکت‌کنندگان آینده دیگر مانند گذشته به ویکی‌پدیا نمی‌رسند. جهت‌گیری راهبردی سال ۲۰۱۷ جنبش ویکی‌مدیا—یعنی ایفای نقش به‌عنوان «زیرساختی حیاتی برای زیست‌بوم دانش آزاد»—تا حد زیادی محقق شده است. اما صرفاً «زیرساخت حیاتی» بودن، برای تضمین آیندهٔ دانش آزاد کافی نیست. اکنون پرسش این است که چگونه می‌توان این نقش را به‌گونه‌ای ایفا کرد که از مدل مشارکت داوطلبانه، ارزش‌های بنیادین و پایداری مالی ویکی‌پدیا محافظت کند. در حالی که همچنان از توصیه‌های راهبرد جنبش ۲۰۳۰ الهام می‌گیریم، پاسخ به روندهای جهانی‌ای که اکنون با آن‌ها روبه‌رو هستیم، نیازمند تکیهٔ جدی بر این توصیه است که «ارزیابی، تکرار و انطباق» را در پیش بگیریم.

برجسته‌ترین و پرکاربردترین پروژهٔ ویکی‌مدیا، ویکی‌پدیا است. در سال پیشِ رو، بر نقش بنیادی ویکی‌پدیا در زیست‌بوم اطلاعات تکیه خواهیم کرد تا ترافیک و میزان دیده‌شدن محتوای ویکی‌مدیا را افزایش دهیم. این شامل اقداماتی برای افزایش ترافیک ویکی‌پدیا، تقویت حمایت از ویرایشگران، و فراهم کردن ابزارها و پشتیبانی بهبودیافته برای کاربران دارای دسترسی‌های گسترده‌تر در برابر چالش‌های رو‌به‌رشد است. همچنین با سرمایه‌گذاری در «فراتر از ویکی» و هدایت خوانندگان، مشارکت‌کنندگان و اهداکنندگان جدید به ویکی‌پدیا، می‌توانیم کمک کنیم پروژه‌های ویکی‌مدیا از نظر مالی پایدار بمانند، از نظر اجتماعی مورد اعتماد باشند، از نظر عمومی مرتبط باقی بمانند و از نظر ساختاری مستقل بمانند.

از خوانندگان تا مشارکت‌کنندگان و اهداکنندگان: قیف مخاطب

برای آن‌که خوانندگان گذری را با نرخ بالاتری به خوانندگان فعال، ویرایشگران و اهداکنندگان تبدیل کنیم، بر هدایت کاربران در یک قیف مخاطب تمرکز خواهیم کرد؛ قیفی که با تکیه بر آزمایش‌های هدفمند، بهبود تجربهٔ کاربری و سنجش شاخص‌ها در هر مرحله، مصرف‌کنندگان منفعل را به مشارکت‌کنندگان فعال تبدیل می‌کند.

مقیاس این فرصت بسیار قابل‌توجه است. برآورد ما نشان می‌دهد که حدود ۵ میلیارد کاربر اینترنت هم‌اکنون به‌نوعی از محتوای ویکی‌پدیا استفاده می‌کنند، چه در سایت‌های ما و چه از طریق بازاستفادهٔ شخص ثالث. از میان آن‌ها، ۳٫۳ میلیارد نفر از وجود ویکی‌پدیا آگاه‌اند. و حدود ۱٫۵ میلیارد نفر—یعنی نزدیک به ۲۷٪ از کل کاربران اینترنت—هر ماه محتوای ویکی‌پدیا را مستقیماً در خود ویکی مطالعه می‌کنند.

این موضوع برای ویکی‌پدیا یک مزیت راهبردی بزرگ فراهم می‌کند تا بتوانیم از این دورهٔ گذار عبور کنیم. اما باید همین حالا از این نقطهٔ قوت بهره ببریم، در حالی که دامنهٔ دسترسی و شناخت برند ما همچنان بالاست. کاهش ترافیکی که اکنون شاهد آن هستیم یعنی باید اعداد بخش بالای قیف را افزایش دهیم—یعنی بازاستفادهٔ کلی از محتوای ویکی‌مدیا و آگاهی از ویکی‌پدیا—و در عین حال نرخ تبدیل خوانندگان به خوانندگان بازگشتی، ویرایشگران پایدار و اهداکنندگان را در بخش‌های پایینی قیف بالا ببریم. امسال با تمرکز کامل، قیف مخاطب خود را اندازه‌گیری خواهیم کرد تا مطمئن شویم در مسیر درست آزمایش و بهبود گام برمی‌داریم و به این اهداف می‌رسیم.

آسان‌تر و کارآمدتر کردن ویرایش

یک جامعهٔ ویرایشگران سالم و رو‌به‌رشد برای آیندهٔ ویکی‌پدیا حیاتی است. در همین راستا، بر ایجاد سامانه‌ای از داشبوردهای شخصی‌سازی‌شده سرمایه‌گذاری خواهیم کرد که به خوانندگان کمک می‌کند به ویرایشگر تبدیل شوند و از ویرایشگران تازه‌کار در مسیر تبدیل شدن به ویرایشگران باتجربه‌تر و نقش‌های مدیریتی پشتیبانی می‌کند. این داشبوردها می‌توانند به ویرایشگران مبتدی کمک کنند تا به نقش‌های پیشرفته‌تر برسند و در عین حال به داوطلبان باتجربه نشان دهند چه مواردی نیازمند توجه است، مانند بحث‌های فعال یا خرابکاری‌های احتمالی در مقاله‌هایی که برایشان اهمیت دارد. همچنین، اهداف روشن‌تر، سنجه‌های اثرگذاری و ارتباطات میان مشارکت‌کنندگان می‌تواند به افزایش انگیزه، ماندگاری و مشارکت بلندمدت ویرایشگران کمک کند.

همچنین راه‌های تازه‌ای ایجاد خواهیم کرد تا ویرایشگران ببینند خوانندگان چه زمانی و چگونه با محتوای ما تعامل دارند. این می‌تواند شامل نمایش داده‌های تجمیعی دربارهٔ این باشد که صفحات تا چه اندازه در وب‌سایت‌های دیگر—مانند گوگل یا تیک‌تاک—پیوند داده می‌شوند. هدف این است که ویرایشگران بتوانند بر اساس درکی روشن از آنچه مردم بیش از همه می‌خواهند بدانند، ویرایش‌های خود را اولویت‌بندی کنند. (برای مثال، اگر یک عبارت جستجوی رایج به مقالهٔ نادرست هدایت شود، ویرایشگران می‌توانند تغییرمسیر ایجاد کنند یا محتوا را گسترش دهند تا بهتر با نیازهای خوانندگان هم‌خوان شود.)

در راستای توصیهٔ شورای مشورتی محصول و فناوری (PTAC)، همچنان بر ساده‌تر کردن ویرایش در موبایل تمرکز خواهیم کرد. برای مثال، «ویرایش‌های ساخت‌یافته» می‌توانند فرایند ویرایش در موبایل را به وظایف کوچک‌تر و هدایت‌شده تقسیم کنند. برای کاربران دارای دسترسی‌های گسترده‌تر (UWER)، خودکارسازی هوشمندتر (مانند پیشنهاد بررسی فعالیت‌های مشکوک) می‌تواند از حجم کارهای تکراری نظارتی که معمولاً با افزایش کاربران جدید همراه است بکاهد و به آن‌ها امکان دهد بر کارهای بااثرتر تمرکز کنند. همچنین با تقویت امنیت، به حفاظت بهتر از حساب‌های کاربری کمک خواهیم کرد.

زیست‌بومی پویا برای دانش

همان‌طور که دیگر ویکی‌مدیایی‌ها اشاره کرده‌اند، ویکی‌پدیا و پروژه‌هایمان مانند یک زیست‌بوم زنده‌اند که در گذر زمان تکامل می‌یابد و خود را تطبیق می‌دهد. در دو دههٔ گذشته، ویکی‌پدیا تا حد زیادی به‌واسطهٔ یک «آبشار» نسبتاً تصادفی از ترافیک ارجاعیِ رایگان از جستجوی گوگل پایدار مانده است—جریانی پیوسته از خوانندگان، اهداکنندگان و مشارکت‌کنندگان. امروز این آبشار مسیرش را تغییر داده و حتی ممکن است رو به خشک شدن باشد. و همان‌طور که داوطلبان ویکی‌پدیا مدت‌هاست مشاهده کرده‌اند (۱، ۲)، ستون اصلی جامعه—یعنی مدیران و کاربران دارای دسترسی‌های گسترده‌تر—به آن میزان لازم برای تداوم و شکوفایی ویکی‌پدیا در نسل‌های آینده جایگزین نشده‌اند.

وقتی یک زیست‌بوم گیاهی با تنش کم‌آبی روبه‌رو می‌شود، معمولاً دو کار انجام می‌دهد:

1. یافتن منابع جدید آب. از همین رو بر تنوع‌بخشی به منابع ترافیک تأکید داریم، تا فراتر از جریان سنتی ارجاع از جستجوی گوگل حرکت کنیم.
2. ریشه‌های عمیق‌تر دواندن. از همین رو بر تعمیق تعامل تأکید داریم—یعنی تبدیل خوانندگان گذری به خوانندگان بازگشتی، و خوانندگان بازگشتی به ویرایشگران و اهداکنندگان.

اگر قرار بود برنامهٔ سالانهٔ ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نمادی داشته باشد، آن درخت چوپان (Boscia albitrunca) می‌بود؛ گیاهی که به داشتن عمیق‌ترین ساختار ریشه‌ای شناخته‌شده در زمین معروف است و ریشه‌هایش تا عمق ۶۸ متر / ۲۳۰ فوت می‌رسد. درخت چوپان به‌دنبال آب‌های سطحی نمی‌رود؛ به عمق می‌زند. و به همین دلیل، در یکی از سخت‌ترین زیست‌بوم‌های جهان—بیابان کالاهاری—رشد می‌کند و دوام می‌آورد.

ما معتقدیم ویکی‌پدیا نیز با لحظه‌ای مشابه از تنش محیطی روبه‌رو است و به سازگاری‌ای مشابه نیاز دارد. باید ریشه‌های عمیق‌تری بدواند؛ یعنی خوانندگان گذری را به خوانندگان فعال، ویرایشگران و اهداکنندگانی تبدیل کند که می‌مانند و در گذر زمان مشارکت خود را عمیق‌تر می‌کنند. و با این کار، مدلی را که ویکی‌پدیا را—همچون درخت چوپان—به منبعی برای تغذیه و الهام در چشم‌اندازی آنلاین که هرچه بیشتر نامساعد می‌شود بدل کرده، از نو احیا کند.

این پیش‌نویس برنامهٔ سالانهٔ ماست و مشتاقیم نظر شما را بشنویم: تجربهٔ شما از روندهای جهانی چه بوده و فکر می‌کنید این روندها چه تأثیری بر آیندهٔ ویکی‌مدیا خواهند داشت؟ در طول ماه آینده تا ۳۱ مه، می‌خواهیم دربارهٔ این موضوع گفت‌وگو کنیم و ایده‌های شما را برای این‌که چگونه می‌توانیم با هم آزمایش کنیم، سازگار شویم و پاسخ بدهیم، گردآوری کنیم.