Өзбекше Уикипедияда “Үлкен секіріс”: Өзбекстандағы жастармен бірге біздің қауымдастықты қалай кеңейтіп жатырмыз

Өзбекстан халқының шамамен 60 пайызы жастар. Қашқадария аймағында бұл көрсеткіш шамамен жартысын құрайды. Неліктен бұл статистиканы атап өтіп отырғанымды ойлап қалуыңыз мүмкін. Мен өз көзқарасымды түсіндірейін.

Мен алғаш рет Уикипедияны 13 жасымда аштым. Өзбекстанға қатысты бір тарихи тақырыпты Google-дан іздеп едім, тек орыс, ағылшын және неміс тілдеріндегі мақалаларды таптым. Өзбекше Уикипедияда ештеңе жоқ болды. Бұл мені бір ойға қалдырды: неге біз жергілікті уикиді дамытпасқа? Неге отандастарымыз үшін ана тілімізде сенімді ақпарат таратпасқа?

2022 жылы Өзбекстанның Жастар істері агенттігі мен Өзбекше сөйлейтін уикимедиашылар қатысушы тобы Өзбекше Уикипедиядағы мақалалардың сапасы мен санын арттыру үшін WikiStipendiya марафонын бастады. Мен марафонның бейнесабақтарын көріп, мақала жасауды үйрендім. Кейінірек Ташкент облысындағы бірнеше уики лагеріне қатыстым.

Осы жылдың сәуір айында мен Ташкентте өткен Орталық Азия Wiki Con конференциясына қатыстым. Талқылау сессиялары мен дөңгелек үстел талқылаулары табысты уики жобаларын қалай ұйымдастыру керектігі туралы құнды ақпарат берді. Осыдан шабыт алып, CEE Hub Microgrants бағдарламасына “Қашқадария жастарының шарасы” жобасын ұсындым. Мен бір олқылықты анықтадым: Өзбекше Уикипедияда жастар мен балалар құқықтары туралы жоғары маңыздағы мақалалар жоқ еді.

Біз аймақтағы өз қатарымнан 20 жасты Қаршы қаласындағы жастар орталығына жинадық. Бірге отырып, жастар құқықтары туралы 50-ден астам мақала және Қаршыдағы тарихи орындарға қатысты 100 медиафайл жүктедік. Қатысушылар шын мәнінде қызығушылық танытып, қозғалысқа белсенді үлес қосты. Жоба барысында мен “тең-теңге” стратегиясын қолдандым: оларға үлес қосуды үйреттім, жас еріктілерді тарттым және іс-шараға байланысты барлық мәселелерді өз қатарластарымның үйлестіруін қамтамасыз еттім. Бұл тәсіл өте тиімді болды.

“Тең-теңге” стратегиясының табысы Қаршы ауданынан шыққан жас уикимедиашы Сардор Аблокуловтың мысалында айқын көрінеді. Ол біздің жобаға тіркеліп, белсенді қатысып, Өзбекше Уикипедияда 50-ден астам мақала жасады. Қозғалыстағы жолын біздің Жастар жобамыздан бастады және содан бері өз мамандандырылған мектебінде алғашқы уики іс-шарасын өткізіп, сыныптастарын уикимедиашы болуға ынталандырды.

Жуырда біз Қашқадария аймақтық бағдарламасын сәтті ұйымдастырдық. Төрт ай бұрын мен Қашқадария аймағындағы ауылдар туралы қолжетімді ақпаратты зерттедім. Барлық ауылдардың тек 6%-ы ғана мақалаларға ие екенін көріп таңғалдым. Аймақта шамамен 1000-ға жуық ауыл бар, олардың көбінің тарихы терең әрі жақсы құжатталған — бұл үлкен олқылық еді. Өңір тарихи орындарға бай; Қаршы да, Шахрисабз да 2700 жылдық қалалар. Шахрисабз туралы, ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра нысаны ретінде, туристік ақпарат іздесеңіз, іздеу жүйелері көбіне сапасы төмен суреттерді көрсетеді.

Мен осы мәселені шешу үшін Wikimedia Rapid Fund-қа жоба ұсындым. Өзбекше сөйлейтін уикимедиашылар қатысушы тобы ойымды талқылап, олар менің жоспарыма келісім білдіргеннен кейін, мен Қашқадария Орталық кітапханасы, Мектеп білім беру бөлімі және Жастар істері агенттігімен сілтемелер мен қатысушылар үшін ынтымақтастыққа кірістім. Біз жобаны әлеуметтік желілерде жарияладық және бір апта ішінде өңір бойынша 300-ден астам өтініш алдық.

Жобаны 21–23 қараша аралығында өткіздік. Алғашқы екі күнде біз талқылау сессиялар мен Уикипедия мақалаларын жасау, уикиді өңдеудің негіздері және қатысушы ретінде қозғалысқа қалай үлес қосуға болатыны туралы сабақтар өткіздік. Қатысушылар өңірдің ауылдары туралы шамамен 200 мақала жасады.

Соңғы күні біз Шахрисабз тарихи қаласына фото тур ұйымдастырдық. Қатысушылар көптеген фотосуреттер түсіріп, Ақсарай кешені, Көк күмбез мешіті, Доруссаодат, Дорут-тиләуәт, Чорсу кешені және басқа тарихи орындарды қамтитын 400-ден астам медиафайлды Ортаққорға жүктеді. Біз сондай-ақ “Хисорак” су қоймасының жанындағы таулармен қоршалған, үкімет тарапынан туризмге арналған ауыл ретінде дамытылған Мираки ауылына бардық. Ортаққорға жүктелген фотосуреттер интернеттегі ақпарат пен деректер көлемін арттыруда маңызды рөл атқарады.

Біздің Уикимедиа жобаларындағы миссиямыз әрқашан бірдей: тегін, сенімді және объективті ақпаратты тарату. Біз осы миссияны барған сайын көбірек жастарды тарту арқылы кеңейтудеміз.