3 วันที่เกาสฺยง: ประสบการณ์ของผู้แทนวิกิคำคมไทยในงาน ESEAP Conference 2026

สวัสดีครับ เพื่อนร่วมงานชาววิกิมีเดียทุกท่าน ก่อนอื่นขอแนะนำตัวนะครับ ผมชื่ออนันตพงฒ์ (ฒ. ผู้เฒ่า การันต์) เป็นอาสาสมัครของวิกิมีเดียประเทศไทย ผู้มีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องในวิกิพีเดียภาษาไทยและวิกิคำคม การเดินทางของผมบนแพลตฟอร์มนี้เริ่มต้นตั้งแต่ปี 2012 และแม้จะสมัครอย่างเป็นทางการในปี 2016 ปีนี้ถือเป็นวาระครบรอบทศวรรษแห่งความมุ่งมั่นในการทำงานของผม

การเข้าร่วม ESEAP Conference 2026 ในครั้งนี้ ถือเป็นประสบการณ์ระดับภูมิภาคครั้งที่สองของผม การเข้าร่วมครั้งแรกในปี 2024 ณ เมืองโกตากีนาบาลู ประเทศมาเลเซีย ได้สร้างแรงบันดาลใจอันลึกซึ้ง ในวันสุดท้ายของงานนั้น เมื่อมีการประกาศประเทศเจ้าภาพครั้งต่อไป ผมได้พูดคุยกับเพื่อนร่วมงานชาวไทยด้วยความหวังว่าสักวันหนึ่งเราจะได้มีโอกาสมาร่วมงานที่ไต้หวัน สำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มต้นมีส่วนร่วมในกิจการของวิกิมีเดียประเทศไทยเช่นผม การมาถึง ESEAP Conference 2026 อาจเคยดูเหมือนเป็นเพียงความฝันอันไกลเกินเอื้อม เป็นความปรารถนาที่ยิ่งใหญ่ซึ่งไม่แน่ใจว่าจะบรรลุได้หรือไม่ แต่ถึงแม้จะมีความรู้สึกนั้นนำทาง ผมก็ยังคงทุ่มเททำงานอย่างไม่ย่อท้อต่อกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มขับเคลื่อนวิกิมีเดียในประเทศไทยเสมอมา

การยื่นขอรับทุนเข้าร่วมการประชุมในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2025 นั้น มาพร้อมกับความรู้สึกหวาดหวั่นไม่น้อย เนื่องจากผมได้กรอกใบสมัครเป็นภาษาไทยทั้งหมด จึงก่อให้เกิดความกังวลอย่างยิ่งว่าอาจไม่ผ่านเกณฑ์การพิจารณา ผมวิตกว่าสารที่สื่อสารออกไปอาจจะไม่สมบูรณ์หรือทำให้คณะกรรมการผู้พิจารณาทุนเกิดความสับสน อย่างไรก็ตาม ความกังวลดังกล่าวก็คลี่คลายลงเมื่อพบว่าการประชุมครั้งนี้มีการรองรับภาษาไทย เมื่อได้รับแจ้งผลการอนุมัติทุนในปลายเดือนมกราคม 2026 จึงบังเกิดความรู้สึกยินดีและซาบซึ้งเป็นอย่างยิ่ง ที่ความทุ่มเทของผมได้บรรลุผลสำเร็จ นำมาซึ่งจุดเริ่มต้นของการผจญภัยอันน่าตื่นเต้นอย่างแท้จริง

ทว่า ก่อนที่การผจญภัยจะเริ่มต้นขึ้น ความหวาดกลัวได้เข้าครอบงำชั่วขณะ เมื่อได้รับทราบข่าวการยกเลิกเที่ยวบินตรงไปยังเกาสฺยงอย่างกะทันหัน ผมจึงได้แจ้งปัญหาที่เกิดขึ้นโดยมิได้คาดคิดนี้ไปยังเพื่อนร่วมงานอย่างเร่งด่วน เพื่อร่วมกันแสวงหาแนวทางแก้ไข ปรากฏว่าทีมงานผู้จัดงานได้เข้าจัดการแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้อย่างทันท่วงที ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวได้ช่วยบรรเทาความกังวลใจของผมลงได้อย่างมาก

การมาเยือนไต้หวันครั้งนี้เริ่มต้นด้วยการเดินทางที่น่าประทับใจบนรถไฟความเร็วสูงจากเถา-ยฺเหวียนสู่เกาสฺยง ซึ่งดำเนินไปอย่างตรงเวลาและบรรยากาศภายในเต็มไปด้วยความผ่อนคลาย ในระหว่างการสนทนากับเพื่อนร่วมงาน ทุกคนต่างมีความเห็นที่สอดคล้องกันว่า ระบบขนส่งนี้คือ “ประเทศไทยเวอร์ชั่นพัฒนาแล้ว” ซึ่งเป็นวิสัยทัศน์ที่เราต่างใฝ่ฝันว่าจะเกิดขึ้นจริงในประเทศของเราในอนาคต เมื่อเดินทางถึงโรงแรมที่พัก เราได้รับสิ่งของอำนวยความสะดวกที่มีประโยชน์อย่างยิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งบัตร I-pass ที่มาพร้อมกับลวดลายอันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะสำหรับการประชุมในครั้งนี้ ซึ่งสิ่งนี้ได้เพิ่มความรู้สึกว่าการเข้าร่วมงานครั้งนี้มีความหมายและคุณค่ามากยิ่งขึ้น

สำหรับการประชุมในวันแรก ระยะทางจากโรงแรมที่พักไปยังศูนย์นิทรรศการเกาสฺยงอยู่ในเกณฑ์ที่สามารถเดินทางได้อย่างสะดวก แม้จะต้องมีการปรับตัวเล็กน้อยกับระบบจราจรและการขับรถของไต้หวันที่แตกต่างจากประเทศไทย แต่ก็สามารถทำความคุ้นเคยและจับแนวทางได้ เมื่อเดินทางถึงสถานที่ประชุม พิธีเปิดในวันแรกนั้นถูกจัดขึ้นอย่างสมเกียรติและน่าประทับใจยิ่ง นับเป็นครั้งแรกที่มีการนำระบบล่ามแปลพร้อมมาใช้ โดยมีการแปลด้วยรากภาษาไทย ซึ่งช่วยให้สามารถทำความเข้าใจภาพรวมของการประชุมได้เป็นอย่างดี ส่วนที่สร้างความประทับใจสูงสุดคงหนีไม่พ้นช่วงกิจกรรม Icebreak ซึ่งเป็นที่ยอมรับกันว่าเป็นช่วงเวลาที่สร้างเสียงหัวเราะและความสนุกสนานอย่างแท้จริง

ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีเปิด สิ่งแรกที่ผมได้ดำเนินการคือการมอบของขวัญแด่เพื่อนร่วมงานชาวญี่ปุ่น พร้อมทั้งเขียนข้อความที่ระลึกบนสมุดปฏิทินหลวง ซึ่งเป็นของขวัญพระราชทานที่ผมได้รับเนื่องในวันขึ้นปีใหม่ การเลือกใช้สมุดเล่มนี้เป็นเพราะผมถือว่านี่คือของขวัญอันทรงคุณค่าสูงสุดที่ได้รับ และยังเป็นเสมือนแสงสว่างนำทางในช่วงเวลาที่มืดมนที่สุดในชีวิต นอกจากนี้ ผมยังได้ขอให้เพื่อนร่วมงานหลายท่านลงนามลายเซ็นไว้บนสมุดเล่มดังกล่าวด้วยครับ

วาระการประชุมในวันแรก แม้ผมจะมิได้เข้าร่วมรับฟังโดยสมบูรณ์ แต่ก็สามารถจับใจความสำคัญของประเด็นต่าง ๆ ได้อย่างครบถ้วน ซึ่งประกอบด้วย “Inside the VRT (Volunteer Response Team)” การนำเสนอที่มุ่งเน้นการทำความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับทีมตอบสนองอาสาสมัคร (VRT) เพื่อเพิ่มพูนความรู้เกี่ยวกับกระบวนการตรวจสอบลิขสิทธิ์และการอนุญาตใช้เนื้อหาของวิกิมีเดีย พร้อมทั้งเปิดรับสมัครอาสาสมัครรุ่นใหม่เพื่อเข้าร่วมเป็นแนวหน้าในการดำเนินงานที่สำคัญนี้ “International collaboration for the Yokohama Editathon” การบรรยายถึงความสำเร็จของการจัดโครงการ “Yokohama Editathon” ซึ่งใช้เมืองโยโกฮาม่า ประเทศญี่ปุ่น เป็นแกนหลักในการสร้างสรรค์และขยายเนื้อหาสำหรับวิกิพีเดียและโครงการวิกิมีเดียอื่น ๆ ผ่านความร่วมมือระหว่างประเทศ และ “The collaboration and prospects of the ESEAP community within Wikipedia Asian Month” เวทีสำหรับการแลกเปลี่ยนข้อมูลเชิงลึก ประสบการณ์ และข้อเสนอแนะ ระหว่างผู้จัดงานและผู้เข้าร่วมโครงการเดือนแห่งเอเชีย (WAM) ในภูมิภาค ESEAP โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมให้เกิดการเสวนาที่มีความหมาย อันจะนำไปสู่การปรับปรุงงานในอนาคต และเสริมสร้างความร่วมมือระดับนานาชาติให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นในประชาคมโลก

วันแรกของการประชุมเต็มไปด้วยบรรยากาศที่เปี่ยมด้วยสีสันและความรื่นรมย์ ผมได้มีโอกาสเข้าร่วมกิจกรรม Culture Crawl ซึ่งเป็นการทัศนศึกษาพิพิธภัณฑ์รถไฟ Hamasen นับเป็นประสบการณ์ที่น่าตื่นตาตื่นใจ นอกจากนี้ ภายหลังการถ่ายภาพร่วมกัน ผมยังได้รับโอกาสอันทรงเกียรติในการสัมภาษณ์ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (CEO) ของมูลนิธิวิกิมีเดีย โดยวิดีโอสัมภาษณ์นี้จะถูกนำเผยแพร่ผ่านเพจวิกิมีเดียประเทศไทยในอีกไม่กี่วันข้างหน้า เมื่อกระบวนการตัดต่อเสร็จสมบูรณ์ ภายหลังเสร็จสิ้นกิจกรรมดังกล่าว ผมได้เข้าร่วมงานเลี้ยงรับรองที่จัดขึ้นโดยวิกิมีเดียไต้หวัน ซึ่งเป็นช่วงเวลาแห่งความสนุกสนานและการสร้างปฏิสัมพันธ์อันดีครับ

สำหรับการประชุมในวันที่สอง นับเป็นความภาคภูมิใจสูงสุดของผม คือการได้เป็นผู้ริเริ่มและจัดกิจกรรม WMTH Meetup ภายในงาน ESEAP Conference 2026 ด้วยตนเอง การพบปะครั้งนี้ได้เปิดโอกาสให้มีการหารือเชิงยุทธศาสตร์เกี่ยวกับความร่วมมือระดับนานาชาติ โดยมีผู้ร่วมก่อตั้ง Kiwix ผู้แทนจากมาเลเซียและฟิลิปปินส์เข้าร่วมด้วย สิ่งนี้เป็นความสำเร็จที่น่าอัศจรรย์และเกินความคาดหมายอย่างยิ่ง เพราะเดิมทีเรามิได้จำกัดผู้เข้าร่วมไว้เฉพาะผู้แทนจากประเทศไทยเท่านั้น แต่การมีผู้แทนจากประเทศอื่นเข้าร่วมถือเป็นเสมือนปาฏิหาริย์และเป็นการยืนยันว่าการจัดงานนี้บรรลุผลสำเร็จตามวัตถุประสงค์อย่างลุล่วง

นอกจากนี้ การได้รับทราบถึงความสำเร็จของเพื่อนร่วมงานในการจัดกิจกรรม Wikicamp BKK ยังเป็นการตอกย้ำว่าความสนใจในวิกิพีเดียในประเทศไทยยังคงมีอยู่อย่างต่อเนื่อง สิ่งนี้ทำให้ผมรู้สึกว่างานที่ผมได้ทุ่มเททำนั้นมีคุณค่าอย่างแท้จริง และพร้อมที่จะอุทิศตนเพื่อสิ่งนี้ต่อไป

สิ่งที่สร้างความปลาบปลื้มใจอย่างยิ่งอีกประการหนึ่ง คือการได้รับทราบจากเพื่อนร่วมงานว่ามีผู้แทนจากวิกิมีเดียประเทศอื่น ๆ จัดกิจกรรมในลักษณะคล้ายคลึงกัน ข้อมูลนี้ได้จุดประกายความรู้สึกที่เปี่ยมล้นจนเกือบจะหลั่งน้ำตา เพราะมันเป็นเครื่องยืนยันว่าอย่างน้อยกิจกรรมที่ผมริเริ่มขึ้นนี้ได้ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อทุกฝ่ายและทุกคนที่เกี่ยวข้อง ทำให้งานที่ผมจัดนั้นมีความหมายลึกซึ้งยิ่งขึ้น

วาระการประชุมในวันที่ 3 มีการนำเสนอที่น่าสนใจและก้าวล้ำในหัวข้อ “Everyone needs offline access – even if they think they don’t” โดยผู้ร่วมก่อตั้ง Kiwix ได้อธิบายถึงกลไกสำคัญของ Kiwix ซึ่งทำงานโดยการรวบรวมและบีบอัดเนื้อหาทั้งหมดจากวิกิพีเดียหรือเว็บไซต์อื่น ๆ ให้เป็นไฟล์เดียวในรูปแบบ ZIM ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับไฟล์ PDF

หัวใจสำคัญของ Kiwix มิใช่อยู่ที่ความสามารถในการเข้าถึงแบบออฟไลน์โดยตัวมันเอง หากแต่อยู่ที่ศักยภาพในการบีบอัดข้อมูลในระดับสูง แม้ว่าวิกิพีเดียภาษาอังกฤษฉบับใหญ่ที่สุดที่รวมรูปภาพจะมีขนาด 111 กิกะไบต์ แต่ข้อจำกัดด้านพื้นที่จัดเก็บข้อมูลก็มิใช่อุปสรรคอีกต่อไป เนื่องจากสมาร์ทโฟน Android ระดับกลางที่วางจำหน่ายตั้งแต่เดือนมกราคม 2021 มีพื้นที่เก็บข้อมูลเฉลี่ย 128 กิกะไบต์ ทำให้ทุกคนสามารถเข้าถึงและครอบครองคลังความรู้ของวิกิพีเดียได้อย่างสมบูรณ์ คุณค่าที่แท้จริงของ Kiwix คือการเป็นเครื่องสะท้อนให้เห็นว่าผู้คนสามารถเข้าถึงทรัพยากรความรู้อันมหาศาลเช่นไร หากพวกเขาอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยยิ่งขึ้น ไม่ว่าจะในมิติทางกายภาพหรือทางการเมือง

ยิ่งไปกว่านั้น ในพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงอินเทอร์เน็ต ผู้คนได้นำหลักการ “การแบ่งปันในแนวนอน” (horizontal sharing) มาใช้ โดยให้บุคคลที่มีความสามารถในการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตเป็นผู้ดาวน์โหลดไฟล์ Kiwix และวิกิพีเดียเพื่อนำไปทำสำเนาและแจกจ่ายต่อ ตัวอย่างเช่น ในประเทศเอริเทรีย มีนักศึกษามหาวิทยาลัยรายหนึ่งได้ดาวน์โหลดเนื้อหาและจำหน่ายวิกิพีเดียในราคาเพียง 1 ดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งนับเป็นทางเลือกที่สำคัญเนื่องจากตำราและหนังสือสมัยใหม่จากต่างประเทศมีราคาสูงมาก นับเป็นหัวข้อที่มีความล้ำหน้าทางความคิดและกระตุ้นความสนใจได้อย่างลึกซึ้ง

อีกกิจกรรมหนึ่งที่ผมได้เข้าร่วมคือการสานสัมพันธ์ผ่านกิจกรรม Friendship(?) UNO ซึ่งจัดโดยเพื่อนร่วมงานชาวไทย ก่อนหน้านั้น ผมได้รับความรู้เชิงลึกจากโปสเตอร์ของเพื่อนร่วมงานชาวญี่ปุ่นในหัวข้อ “Whose Agendas Become Visible?” (วาระของใครที่ถูกทำให้มองเห็นได้ชัดเจน?) โปสเตอร์ดังกล่าวได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับความไม่เท่าเทียมกันในการนำเสนอและการตีความบรรทัดฐานขององค์การสหประชาชาติ (UN) บนโครงการต่าง ๆ ของวิกิมีเดีย โดยชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่าเครือข่ายความรู้ในแต่ละภาษาบนวิกิพีเดียทำหน้าที่เป็นกลไกคัดกรอง ซึ่งส่งผลให้วาระระดับโลกบางประเด็นของ UN ถูกทำให้โดดเด่นแตกต่างกันไปตามความสนใจและบริบททางสังคมของผู้ใช้ภาษานั้น ๆ นอกจากนี้ ในระหว่างกิจกรรม ผมยังได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับการศึกษาที่มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช รวมถึงประสบการณ์ที่เคยสั่งสมมาในกรุงเทพฯ ด้วยครับ

สำหรับผลการแข่งขันในกิจกรรม Friendship(?) UNO นั้น… ผมชนะครับ ฮาๆ

ตลอดระยะเวลา 3 วันของการประชุม ESEAP Conference 2026 ผมได้สัมผัสถึงความรู้สึกของการ “ปลดปล่อยตัวตน” อย่างแท้จริง ผมรู้สึกสบายใจและเป็นอิสระอย่างยิ่ง แม้จะต้องเผชิญกับข้อจำกัดทางภาษาอังกฤษที่อาจไม่แข็งแกร่งนัก และแม้จะต้องพลาดโอกาสเข้าร่วมในเวิร์กช็อปบางส่วนด้วยเหตุผลดังกล่าว แต่สิ่งนี้มิได้เป็นอุปสรรคในการสื่อสาร เพราะผมได้พยายามอย่างเต็มที่ในการสร้างปฏิสัมพันธ์และสื่อสารกับเพื่อนร่วมงานจากทั่วภูมิภาค ผมพร้อมที่จะเป็นกำลังสำคัญในการให้ความช่วยเหลือและสนับสนุน รวมถึงการแสวงหาความร่วมมือและความเป็นไปได้ใหม่ ๆ เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาวิกิพีเดียภาษาไทยและโครงการพี่น้องให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืนยิ่งขึ้น

ผมมีความเชื่อมั่นอย่างลึกซึ้งว่า ไม่ว่าภูมิหลัง เชื้อชาติ หรือประเทศต้นกำเนิดจะเป็นเช่นไร สิ่งเหล่านั้นมิได้มีความสำคัญ เพราะภารกิจหลักของวิกิพีเดียและวิกิมีเดียคือการส่งเสริมพันธกิจอันยิ่งใหญ่ที่สุด นั่นคือ การเผยแพร่ความรู้เสรี ด้วยหลักการแห่งความเปิดกว้าง การเข้าถึงได้โดยเท่าเทียม และการสร้างพื้นที่ปลอดภัย (Safe Zone) สำหรับทุกคนที่มีโอกาสได้เข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์และแบ่งปัน

การนำเสนอประเด็นสำคัญของวิกิพีเดียภาษาไทยภายในงาน ESEAP Conference 2026 นับเป็นความสำเร็จที่น่าภาคภูมิใจสูงสุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งการนำเสนอที่กล่าวถึง การฟื้นฟูหน้าหลักของวิกิพีเดียภาษาไทย ในเซสชั่น Lightning Talk I และการสาธิตวิธีการที่เกม Wikipedia Adventures สามารถกระตุ้นให้คนรุ่นใหม่มีส่วนร่วมในวิกิพีเดียขนาดกลาง เช่น วิกิพีเดียภาษาไทย ในรูปแบบโปสเตอร์ ซึ่งริเริ่มโดยเพื่อนร่วมงานของผม นี่คือบทพิสูจน์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดว่าวิกิพีเดียภาษาไทยได้ปรากฏสู่สายตาประชาคมโลกผ่านการประชุมครั้งนี้อย่างสมศักดิ์ศรี ความสำเร็จนี้ได้สานความฝันที่เพื่อนร่วมงานของผมเคยพูดถึงไว้ในปี 2024 ให้กลายเป็นความจริง บัดนี้ ทั้งการจัด WMTH Meetup ของผมเอง และการนำเสนอทั้งสองประเด็นของเพื่อนร่วมงาน ได้บรรลุผลสำเร็จตามที่ทุกคนมุ่งหวังไว้

สำหรับตัวผมเอง การเข้าร่วมงานครั้งนี้ถือเป็นช่วงเวลาที่น่าภาคภูมิใจที่สุดครั้งหนึ่งในชีวิต ในฐานะอาสาสมัครที่อุทิศตนมากว่า 10 ปี ผมได้ผ่านประสบการณ์อันหลากหลาย ทั้งช่วงเวลาที่รุ่งโรจน์และช่วงเวลาที่เลวร้ายที่สุด แม้กระทั่งเหตุการณ์ร้ายแรงที่เพิ่งเกิดขึ้น เช่น แผ่นดินไหวเมื่อปีที่แล้ว และเหตุการณ์ชนกระจกที่สำนักงานเขตเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา แต่ทุกอุปสรรคก็ผ่านพ้นไปได้ และผมเชื่อมั่นว่าผมจะยังคงก้าวต่อไปด้วยความเข้มแข็งอย่างไม่ย่อท้อครับ

ภายหลังจากการเดินทางกลับสู่ประเทศไทย ผมได้สานต่อความมุ่งมั่นโดยการเข้าร่วมงานวิชาการต่าง ๆ พร้อมทั้งเริ่มดำเนินการวางแผนโครงการเชิงยุทธศาสตร์หลายอย่าง อาทิ การจัดกิจกรรมในอนาคต เพื่อมุ่งเน้นการสนับสนุนกลุ่มขับเคลื่อนวิกิพีเดียในประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง ผมยังคงเปี่ยมล้นด้วยพลังขับเคลื่อนและความกระตือรือร้น (ยังมีไฟอยู่) อย่างไม่เสื่อมคลาย

ผมตระหนักดีว่าวิกิพีเดียได้มอบโอกาสอันมีคุณค่าให้แก่ผม และนี่คือความปรารถนาอันแรงกล้าของผมที่จะตอบแทนกลับคืนสู่ชุมชนแห่งความรู้เสรีนี้ แม้ว่าจะมีข้อจำกัดหรือส่วนที่ไม่เอื้ออำนวยบางประการ ผมก็พร้อมที่จะให้การสนับสนุนและทุ่มเทความช่วยเหลือแก่วิกิพีเดียอย่างเต็มกำลังความสามารถเท่าที่มนุษย์คนหนึ่งจะสามารถทำได้ ซึ่งสะท้อนถึงความผูกพันและเจตจำนงอันแน่วแน่ในการดำรงไว้ซึ่งพันธกิจแห่งความรู้ของวิกิมีเดียครับ