20 ปี ภาพคุณภาพบนคอมมอนส์ โดยชาววิกีมีเดียผู้ถ่ายภาพที่เราต้องการ

ภาพคุณภาพบนคอมมอนส์ (COM:QI) มีมาตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2549 เพื่อคัดสรรภาพถ่ายคุณภาพสูงที่ถ่ายโดยชาววิกิมีเดียและเผยแพร่อย่างเสรีแก่ชุมชนในวงกว้างบนคอมมอนส์ ในวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2569 มีไฟล์สื่อมากกว่า 450,000 ไฟล์ที่ได้รับการรับรองผ่านกระบวนการนี้ ซึ่งส่วนมากเป็นภาพถ่าย นอกจากนี้ยังมีภาพจากกล้องจุลทรรศน์ ภาพแอนิเมชัน GIF และรวมไปถึงตราสัญลักษณ์ภาพคุณภาพ (QI) ของพวกเราเองด้วยที่ได้รับตรานี้ (ดังภาพ)

จากจุดเริ่มต้น

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2548 ที่คอมมอนส์เพิ่งจะโลดแล่นบนโลกอินเทอร์เน็ต จากนั้นเพียงแค่ 6 เดือน ฉันก็ได้รับการชักชวนจาก User:Pfctdayelise (ซึ่งอยู่บนเว็บนี้ตั้งแต่เดือนแรก) ให้เข้ามาประจำการที่คอมมอนส์ ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2549 User:Pfctdayelise กำลังหาภาพถ่ายที่สร้างขึ้นโดยผู้ใช้คอมมอนส์มารวมเข้าไว้ด้วยกัน เพื่อทำเป็นภาพพื้นหลังเวียนหรือทำปฏิทินเพื่อประชาสัมพันธ์โครงการคอมมอนส์ ฉันเองก็พยายามช่วย แต่พวกเรากลับไม่สามารถหาภาพในหัวข้อเดียวกันที่มีขนาดและคุณภาพเหมาะสมสำหรับนำไปพิมพ์ได้เลย วิกิมีเดียคอมมอนส์มีภาพถ่ายเจ๋ง ๆ อยู่บ้าง ซึ่งบางภาพก็ได้รับการนำเสนอ แต่ก็ยังมีอีกมากที่ดึงมาจากเว็บอื่น ๆ อย่างนาซาหรือฟลิคเกอร์

นั่นทำให้ฉันเริ่มคิดวิธีที่จะยกระดับชื่อเสียงของชุมชนที่อัปโหลดรูปภาพและส่งเสริมความพยายามในการพัฒนาคุณภาพของภาพเหล่านั้น ด้วยความที่ฉันก็เคยมีส่วนร่วมกับบทความคุณภาพบนวิกิพีเดียภาษาอังกฤษมาก่อน ฉันจึงคิดว่าเราควรจะมีโครงการคล้าย ๆ กันสำหรับภาพถ่ายบ้าง

ในการสร้างโครงการนี้ ฉันเห็นข้อควรพิจารณาสำคัญบางประการ คือ มันต้องมีประสิทธิภาพและมีเกณฑ์มาตรฐานที่ชัดเจน โดยไม่ใช้เวลานานเป็นสัปดาห์ในการตัดสินผล และที่สำคัญที่สุดคือ ต้องมุ่งเน้นเฉพาะภาพที่ถ่ายโดยสมาชิกของชุมชนคอมมอนส์เท่านั้น และเมื่อภาพนั้นได้รับการยอมรับแล้ว จะไม่มีการริบสถานะคืน จากจุดนั้นเมื่อได้ทำงานร่วมกับ User:Wikimol และท่านอื่น ๆ พวกเราจึงได้สร้างโครงการนี้ขึ้นมา นอกจากนี้เรายังได้สร้างแนวทางปฏิบัติสำหรับภาพถ่าย เพื่อช่วยให้การประเมินภาพที่ได้รับการเสนอชื่อเป็นไปในทิศทางเดียวกัน

แนวทางปฏิบัติสำหรับภาพถ่ายในตอนเริ่มต้น มีดังนี้

1. ภาพถ่ายทั่วไป
   1. ความละเอียดต่ำหรือภาพขนาดย่อ ภาพถ่ายคุณภาพต้องความละเอียดอย่างน้อย 1.92 ล้านพิกเซล (เช่น 1600×1200)
   2. ปัญหา JPEG ภาพถูกบีบอัดมากเกินไป ตั้งคุณภาพ JPEG ในกล้องหรือต้องบันทึกภาพต่ำเกินไป พบร่องรอยของ JPEG อย่างชัดเจน => ใช้การตั้งค่าที่ดีขึ้น (เช่น ตั้ง JPEG เป็น “ดีที่สุด” (superfine), ถ่ายเป็นไฟล์ RAW แล้วบันทึกในโฟโทชอปด้วยคุณภาพสูงสุด)
   3. ปัญหาสิ่งรบกวน (noise), มี noise มากเกินไป, เป็น chroma noise (noise ที่ทำให้สีเพี้ยน – ผู้แปล), luminance noise (noise ที่ทำให้แสงเพี้ยน – ผู้แปล), visible grain (เห็นรอยเม็ดสีที่ได้ชัด – ผู้แปล), รอยขีดข่วนจากการกราดภาพ (scan)… ภาพถ่ายคุณภาพต้องไม่มีสิ่งรบกวนเหล่านี้จนดึงความสนใจไปเมื่อดูภาพขนาด 100%
   4. การเปิดรับแสงแย่, แสงเข้ามามากเกินไป, ส่วนสว่างขาวโพลนจนรายละเอียดหาย (blown out highlights), แสงเข้ามาน้อยเกินไป, รายละเอียดเงาที่กลายเป็นทรงแผนที่แบบ JPEG… เนื่องจากการเปิดรับแสงที่ไม่ถูกต้อง ทำให้รายละเอียดสำคัญในภาพสูญหายไป
   5. ปัญหาสี สมดุลแสงสีขาวแย่, แสงสลัว (hazing, ที่มักเป็นสีม่วง) เมื่อดูที่ขนาด 100%, สีคลาดเคลื่อน ภาพถ่ายคุณภาพต้องมีสีที่เหมาะสม (ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นสีธรรมชาติ)
   6. โฟกัสไม่เหมาะสมหรือไม่ชัดเจน, ช่วงความชัด (depth of field) ไม่เพียงพอ ภาพถ่ายคุณภาพควรจะมีจุดโพกัสที่ชัดเจน เช่น มีจุดโฟกัสที่วัตถุหลัก ฉากหลังและฉากหน้าอยู่นอกโฟกัส หรือชัดเจนทั่วทั้งภาพ ตัวอย่างในทางตรงข้าม (ซึ่งใช้ไม่ได้ – ผู้แปล) วัตถุหลักมัว ฉากหน้ามัวยิ่งกว่า มีจุดโฟกัสอยู่ระหว่างวัตถุหลักกับฉากหลัก ทั้งนี้ การตั้งค่าช่วงความชัดให้ตื้น (DOF ละลายหลัง) อาจทำได้หากมีจุดประสงค์ที่ตั้งใจไว้
   7. มัว ภาพมัวเพียงเพราะมือสั่นหรือวัตถุเคลื่อนไหวเร็วเกิดไป ความมัวที่เกินจากการเคลื่อนไหวในภาพถ่ายคุณภาพต้องมีเหตุผลรองรับ
   8. แสงไม่ดี รวมถึงแสงสะท้อนที่ดึงความสนใจ (ซึ่งมักเกินจากแฟลชที่ติดมากับกล้อง), การทำภาพลอย (vignetting, ภาพขอบมืด – ผู้แปล) โดยไม่ได้ตั้งใจ เงาที่แข็งและเด่นจนดึงความสนใจ โดยปกติแล้วการจัดแสงที่ย่ำแย่มักจะทำให้ฉากกับที่ว่าง (มิติ – ผู้แปล) ในภาพดูแบนราบ
   9. ใส่ฟิลเตอร์มากเกินไป มีฟิลเตอร์จากโฟโตชอปหรือกิมป์อยู่มากโข ภาพถ่ายที่ดีมีน้อยมาก ๆ ที่สร้างขึ้นจากการใส่ฟิลเตอร์แล้วฟิลเตอร์เล่า…
   10. การจัดองค์ประกอบที่แย่หรือไม่มีเลย, ไม่มีวัตถุหรือวัตถุไม่ชัดเจน ภาพถ่ายคุณภาพควรมีวัตถุและการจัดวางที่ช่วยส่งเสริมการนำเสนอของวัตถุ ไม่ใช่ไปดึงความสนใจออกมา
   11. ทัศนมิติ (perspective) แย่, มุมก้มมุมเงยไม่ดี หรือการผิดรูปอื่น ๆ ดวงตา (หรือถ้าให้ถูกต้อง ก็คือสมอง) เป็นเครื่องตรวจจับที่ไวมาก สามารถสังเกตเห็นรอยเอียงเล็ก ๆ น้อย ๆ … เช่น ต้นไม้ล้ม, โบสถ์เบี้ยว, หรือผิวน้ำที่ลาดเอียง,… รูปภาพงานสถาปัตยกรรมควรจะเป็นเชิงเส้นตรงและไม่เป็นการบิดเบี้ยวขิงทัศนมิติมากเกินควร
2. ภาพประติดประต่อ, ภาพแพโนรามา
   1. ภาพถ่ายคุณภาพแพโนรามาต้องมีความสูงอย่างน้อย 800 พิกเซล
   2. ปัญหาภาพประติดประต่อ ภาพที่เกิดจากการประติดประต่อควรจะไม่มีรอยต่อหรือข้อผิดพลาด แสงและสีควรจะไปในทางเดียวกันตลอดทั้งภาพ

แนวปฏิบัติข้างต้นนี้อาจจะดูคุ้น ๆ สำหรับใครหลาย ๆ คน เนื่องจากยังคงเป็นแนวปฏิบัติที่ใช้ในปัจจุบัน เป็นเกณฑ์ที่ใช้ในโครงการ WikiLoves ทุกโครงการหรือการแข่งขันในลักษณะเดียวในฐานะกติกาการแข่งขัน 

เมื่อเรามีกระบวนการและแนวทางปฏิบัติแล้ว เราได้เข้าไปพูดคุยกับ User:LadyofHats ซึ่งเป็นที่รู้จักจากผลงานภาพวาดที่เธออัปโหลดไว้ โดยเราขอให้เธอช่วยสร้างตราสัญลักษณ์ขึ้นมา เพื่อใช้ในการระบุภาพที่ผ่านเกณฑ์ ซึ่งตรานั้นก็คือตราที่เรายังคงใช้งานกันอยู่จนถึงทุกวันนี้ และในช่วงเวลาต่อมา ตราสัญลักษณ์ QI นี้เองก็ได้รับการรับรองให้เป็นภาพคุณภาพ (Quality Image) ด้วยเช่นกัน

ในช่วงเดือนแรก ๆ ภาพทุกภาพจะได้รับการพิจารณาและหน้าที่เกี่ยวข้องได้รับการปรับปรุงด้วยมือ ซึ่งกระบวนการที่ใช้เวลามาก และบางครั้งก็ทำให้การแก้ไขชนกันอยู่เนือง ๆ แต่ชุมชนก็อ้าแขนรับโครงการ QI นี้อย่างอบอุ่น และได้เกิดโครงการใหม่ที่ชื่อว่า “ภาพทรงคุณค่า” (Valued Images) ตามมา เพื่อรับรองคุณภาพของกลุ่มรูปภาพ มากกว่าที่จะดูเป็นรายภาพ นอกจากนี้ จากความพยายามของ User:Dschwen ซึ่งรับหน้าที่ดูแลระบบในตอนนั้น เขาได้ตัดสินใจสร้างบอตขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่แทนพวกเราเป็นส่วนใหญ่ และในปัจจุบัน Mike Peel ก็ยังคงทำหน้าที่ดูแลบอต QICbot นี้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งมีคุณค่าอย่างยิ่งในการทำให้ระบบทำงานได้ โดย ณ วันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2569 บอต QICbot ได้ทำการแก้ไขหน้าเว็บไปแล้วถึง 922,000 ครั้งในการดูแลจัดการงานต่าง ๆ ของโครงการภาพคุณภาพ

เมื่อบอต QICbot เข้ามาช่วยทำงาน โครงการภาพคุณภาพก็เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว ฉันจึงค่อย ๆ ถอยออกมาอยู่เบื้องหลัง เฝ้ามองชุมชนช่วยกันฟูมฟักโครงการนี้ให้เติบโต อย่างเช่นที่ User:Poco a poco ที่ได้นำเสนอในวิกิเมเนียที่ลอนดอนว่าโครงการนี้ช่วยเขาในการมีส่วนร่วมอย่างไร และสำหรับผู้ที่สนใจ ก็ยังมีรายชื่อผู้ภ่ายภาพคุณภาพที่ลงทะเบียนไว้โดยไม่ต้องผ่านการตรวจสอบให้เข้าไปดูได้ ไม่ว่าภาพนั้นจะเป็นภาพที่ประสบความสำเร็จเพียงภาพเดียว หรือมีจำนวนมากถึง 20,000 ภาพ ทุกภาพเหล่านั้นล้วนหล่อหลอมรวมกันจนทำให้เกิดโครงการภาพคุณภาพขึ้นมาในทุกวันนี้

อนาคต

ฉันคิดว่ายังคงมีศักยภาพบางอย่างของโครงการภาพคุณภาพยังรอคอยการนำออกมาใช้จริงอย่างเต็มที่ ฉันมองโครงการนี้เป็นเหมือนบันทึกประวัติศาสตร์พัฒนาการการถ่ายภาพ เป็นสิ่งที่นักวิจัยในอนาคตสามารถมองย้อนกลับมาเพื่อดูว่าการถ่ายภาพนั้นมีพัฒนาการอย่างไร นอกจากนี้ เราอาจจะทำอะไรได้มากกว่านี้เพื่อนำภาพคุณภาพเหล่านี้ไปบูรณาการเข้ากับเนื้อหาในโครงการอื่น ๆ เนื่องจากภาพเหล่านี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นผลงานที่ยอดเยี่ยมยิ่งของพวกเรา และบางทีอาจมีการใช้บอตเข้ามาช่วยคัดกรองภาพที่เสนอเข้ามา เพื่อตรวจสอบปัญหาที่พบบ่อยซึ่งทำให้ภาพถูกปฏิเสธตั้งแต่เนิ่น ๆ ถึงอย่างนั้น การใช้ดุลยพินิจของมนุษย์ก็ควรจะยังคงเป็นผู้ตัดสินขั้นสุดท้ายเสมอ

ในอนาคต ยอดการแก้ไขของ QICbot ก็จะถึง 1 ล้านครั้ง ส่วนภาพคุณภาพก็จะถึง 500,000 ภาพในอีกไม่ช้า โครงการภาพคุณภาพนี้ยังคงมีศักยภาพอีกมากที่รอวันค้นพบอยู่

ถึงเวลาแล้วหรือยังที่จะคิดสร้างโครงการพี่น้องสำหรับวิดีโอคุณภาพ (Quality Videos)? แต่สิ่งหนึ่งที่ฉันมั่นใจสุด ๆ คือ เรามีภาพถ่ายคุณภาพสูงมากพอที่จะนำมาทำปฏิทินในทุก ๆ หัวข้อได้อย่างแน่นอน ความท้าทายเดียวในตอนนี้คงเหลือแค่การคัดเลือกให้เหลือเพียงแค่ 12 ภาพเท่านั้น

สุดท้ายนี้ ฉันอยากจะขอใช้เวลานี้ขอบคุณทุก ๆ คนที่ได้ร่วมเดินทางและผลักดันโครงการภาพคุณภาพบนคอมมอนส์มาตลอดระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมา ซึ่งมีผู้มีส่วนร่วมมากมายเหลือเกิน รวมถึงทุกคนที่จะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงการนี้ในอนาคตด้วย มันเป็นเรื่องที่น่ายินดีเสมอเมื่อได้มองย้อนกลับไปแล้วสามารถพูดได้อย่างเต็มปากว่า ฉันคือผู้ที่ได้เปิดประตูสู่สิ่งที่แสนวิเศษขนาดนี้ ส่วนอนาคตของโครงการภาพคุณภาพต่อจากนี้ จะเป็นเส้นทางการเดินทางที่ชุมชนวิกิมีเดียคอมมอนส์ร่วมกันกำหนดทิศทางเอง

ความเจริญรุ่งเรืองของโครงการภาพคุณภาพนี้เกิดขึ้นได้จากความร่วมมือร่วมใจของทุก ๆ คน และหวังว่านี่คงจะจุดประกายให้คุณเป็นส่วนหนึ่งของโครงการนี้ไปด้วยกัน

หมายเหตุของผู้แปล บทความนี้แปลจากบทความที่เขียนในภาษาอังกฤษ