การฉลองครบรอบ 25 ปีวิกิพีเดียในประเทศไทย (ฉบับนักศึกษานอกระบบ)

เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2026 ที่ผ่านมา ณ ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนวัดสิงห์ เขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร บรรยากาศของการเฉลิมฉลองที่เปี่ยมไปด้วยพลังได้เกิดขึ้น งาน “Wikipedia 25 mini party: DOLE Edition” ไม่ได้เป็นเพียงการจัดงานมินิปาร์ตี้เพื่อฉลองวันเกิดวิกิพีเดียครบรอบ 25 ปีเท่านั้น แต่ยังเป็นหมุดหมายสำคัญที่เปิดประตูสู่การเรียนรู้สำหรับทุกคนอย่างแท้จริง

วิกิพีเดียคือคลังความรู้ของมนุษยชาติที่เติบโตมาตลอด 2 ทศวรรษครึ่ง แต่นอกจากการเฉลิมฉลองความสำเร็จระดับโลกแล้ว คำถามที่น่าสนใจคือ “ใครคือผู้ที่ใช้ประโยชน์จากความรู้นี้มากที่สุด?”

คำตอบที่ทำให้งานนี้พิเศษ คือการโฟกัสไปที่กลุ่ม ‘นักศึกษานอกระบบ (สกร.)’ ซึ่งวิกิมีเดียประเทศไทย (WIkimedia Thailand) มองว่าเป็นกลุ่มผู้ใช้งานที่สำคัญและทรงพลังที่สุดกลุ่มหนึ่ง การที่เราเลือกจัดงานสำหรับนักศึกษาและบุคลากร สกร. เป็นพิเศษ เพราะเราเล็งเห็นว่าผู้เรียนกลุ่มนี้คือ ‘ฟันเฟือง’ ตัวจริงที่ขับเคลื่อนสังคมแห่งการเรียนรู้ พวกเขาคือนักแสวงหาความรู้ที่ต้องใช้ข้อมูลในการพัฒนาตนเองอยู่เสมอ และวิกิพีเดียคือเครื่องมือหลักที่สนับสนุนหลักการ ‘การศึกษาตลอดชีวิต’ (Life-long Education) ของพวกเขาได้อย่างเป็นรูปธรรมที่สุด

ทำไมต้อง ‘DOLE Edition’? และนักศึกษานอกระบบในประเทศไทยเป็นอย่างไร?

ชื่อกิจกรรมนี้มีที่มาจากความมุ่งมั่นของกรมส่งเสริมการเรียนรู้ หรือ สกร. (Department of Learning Encouragement หรือ DOLE) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่รับไม้ต่อและยกระดับการศึกษาจาก กศน. หรือสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยเดิม (Office of the Non-Formal and Informal Education หรือ ONIE) เพื่อเข้าสู่ยุคการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างเต็มตัว การนำชื่อนี้มาเป็นส่วนหนึ่งของงาน จึงเป็นการประกาศว่านักศึกษา “สกร.” คือฟันเฟืองสำคัญที่วิกิพีเดียและกลุ่มขับเคลื่อนวิกิมีเดียพร้อมจะสนับสนุนอย่างเต็มที่

ในระบบการศึกษาของไทย แม้โครงสร้างจะกำหนดให้การจบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้นเป็นพื้นฐานสำคัญของพลเมือง แต่ในความเป็นจริงยังมีช่องว่างที่ทำให้ใครหลายคนไปไม่ถึงจุดนั้น จากข้อมูลของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในปี 2024 เผยตัวเลขที่น่าตกใจว่ามีเด็กไทยอายุ 3–18 ปี กว่า 1.02 ล้านคน หลุดออกจากระบบการศึกษา ด้วยปัจจัยที่ยากจะควบคุม ทั้งความยากจน ปัญหาครอบครัว ข้อจำกัดทางร่างกาย ไปจนถึงการขาดโอกาสทางสังคม

ด้วยเหตุนี้ ‘การศึกษานอกระบบ’ ภายใต้การกำกับดูแลของกรมส่งเสริมการเรียนรู้ กระทรวงศึกษาธิการ จึงไม่ได้เป็นเพียงทางเลือกหนึ่งเท่านั้น แต่เป็น ‘พื้นที่แห่งโอกาส’ ที่เปรียบเสมือนที่พึ่งสุดท้าย และเป็นกลไกสำคัญในการเติมเต็มอนาคตให้ผู้ที่เคยพลาดโอกาส ได้มีโอกาสหวนกลับมาเรียนรู้อีกครั้งอย่างเท่าเทียม 

เบื้องหลังการวางแผน: จากความท้าทาย สู่กิจกรรมนำร่อง

เส้นทางการจัดงานเฉลิมฉลองครบรอบ 25 ปีวิกิพีเดียในประเทศไทยนั้นไม่ได้ราบรื่นอย่างที่คิด เรามีความตั้งใจที่จะจัดงานมาตั้งแต่เดือนมกราคม 2026 แต่ด้วยภารกิจและตารางเวลาส่วนตัวที่รัดตัวของเหล่าอาสาสมัคร ทำให้การผลักดันโครงการทั้งงานเล็กและงานใหญ่ยังคงติดขัดและขาดความคืบหน้าไปบ้าง

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในเดือนเมษายนที่ผ่านมา ระหว่างการพบปะพูดคุยที่คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เราได้หยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาหารือกันอีกครั้ง จนเกิดเป็นไอเดียเรื่องการจัดงานร่วมกับ สกร. ซึ่งได้รับการสนับสนุนอย่างเต็มที่จากเพื่อนร่วมงานทุกคน

และหลังจากที่ผมได้มีโอกาสไปร่วมการประชุม ESEAP Conference 2026 ที่ไต้หวัน ประสบการณ์ครั้งนั้นทำให้ผมได้ตกผลึกความคิดว่า “แทนที่จะมัวแต่รอช่วงเวลาที่สมบูรณ์แบบเพื่อจัดงานใหญ่เพียงครั้งเดียว ทำไมเราไม่เริ่มสร้างสิ่งที่จับต้องได้ตั้งแต่วันนี้?”

นั่นจึงเป็นที่มาของแนวคิด ‘กิจกรรมนำร่อง’ ในรูปแบบมินิปาร์ตี้ ซึ่งไม่เพียงแต่จะช่วยให้เราก้าวข้ามข้อจำกัดเดิม ๆ ได้สำเร็จ แต่กิจกรรมนี้ยังกลายเป็นบทเรียนสำคัญและเป็นโมเดลต้นแบบที่มีค่า เพื่อให้เรานำไปขยายผลและพัฒนาสู่การจัดกิจกรรมระดับที่ใหญ่ขึ้นและทรงพลังยิ่งกว่าในอนาคต

เมื่อเป้าหมายชัดเจน ขั้นตอนถัดไปคือการลงมือปฏิบัติ ในช่วงเดือนมิถุนายน ผมได้ประสานงานกับคุณครูประจำศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ชุมชนและนักศึกษาสกร. เพื่อวางแผนล่วงหน้า ซึ่งทุกคนให้ความร่วมมือและตอบรับเป็นอย่างดี

สำหรับการเลือกวันที่ 5 กรกฎาคมนั้น เราไม่ได้เลือกเพียงเพราะเป็นวันอาทิตย์ที่นักศึกษามาพบกลุ่มเป็นประจำเท่านั้น แต่ยังถือเป็นวันอาทิตย์แรกของครึ่งปีหลัง ซึ่งเป็นหมุดหมายที่เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับการเริ่มต้นสิ่งใหม่ ๆ เมื่อทุกอย่างลงตัวทั้งในด้านการประสานงาน เพื่อนร่วมงานให้การสนับสนุน และได้รับงบประมาณการดำเนินงาน กิจกรรม ‘Wikipedia 25 mini party’ จึงได้เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

วันงานจริง: บรรยากาศแห่งการเรียนรู้ที่อบอุ่น

เมื่อวันงานมาถึง ผมเดินทางไปยังศูนย์การเรียนรู้ชุมชนวัดสิงห์พร้อมกับ ‘กระเป๋าเดินทาง’ ที่อัดแน่นไปด้วยขนมสำหรับเพื่อน ๆ ทุกคน สิ่งแรกที่ผมเริ่มต้นทำคือการแจกเข็มกลัดลูกโลกวิกิพีเดีย เพื่อสร้างความคุ้นเคยและเป็นของขวัญเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้กับทุกคน

ตามแผนเดิมที่วางไว้ ผมตั้งใจขอเวลาเพียง 10 นาทีในช่วงท้ายของการพบกลุ่ม แต่คุณครูประจำศูนย์ได้ให้ข้อเสนอแนะที่น่าประทับใจ ท่านเล็งเห็นว่านักศึกษาบางท่านมีภารกิจรัดตัวและอาจต้องกลับก่อน ท่านจึงอนุญาตให้ผมขยายเวลาจัดกิจกรรมเริ่มตั้งแต่เวลา 11:00 น. ความยืดหยุ่นในครั้งนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เรามีเวลาทำกิจกรรมร่วมกันอย่างเต็มที่และมีความหมายมากขึ้น

หลังจากจบการเรียนวิชาภาษาไทย กิจกรรม ‘Wikipedia 25 mini party’ ก็เริ่มต้นขึ้น ผมได้มีโอกาสบอกเล่าถึงพันธกิจของวิกิพีเดียและบทบาทในการเป็นเครื่องมือส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต โดยเฉพาะการนำเสนอ ‘ห้าเสาหลักของวิกิพีเดีย’ แม้สื่อการนำเสนอจะทำขึ้นด้วยมือ (Handmade) อย่างสุดความสามารถ แต่ผมเชื่อว่าความตั้งใจที่ถ่ายทอดออกไปนั้นมีความหมายยิ่งกว่าความสมบูรณ์แบบใด ๆ

บรรยากาศในช่วงถาม-ตอบเต็มไปด้วยความคึกคักและความสนใจ ก่อนจะปิดท้ายด้วยการร่วมกันร้องเพลง The Birthday Cake Song (เพลงประจำวันเกิดวิกิพีเดีย 25 โดย WikiOrchestra และ WikiChior) ตามด้วยการถ่ายภาพหมู่ร่วมกัน และงานเลี้ยงเล็ก ๆ ที่ทำให้วันอาทิตย์นี้เต็มไปด้วยรอยยิ้มและความทรงจำที่ดีครับ

สามารถชมภาพเพิ่มเติมได้ที่ Wikimedia Commons

บทสรุปและในอนาคต

งานนี้ไม่ใช่แค่การมาร่วมสนุกหรือตัดเค้กฉลอง แต่เป็นก้าวแรกที่สำคัญของการเปลี่ยนผ่าน:

• มากกว่าการหาข้อมูล: เราไม่ได้ต้องการให้แค่อ่านวิกิพีเดีย แต่ต้องการส่งเสริมให้เห็นภาพการใช้งานอย่างมืออาชีพ
• การใช้เครื่องมืออย่างชาญฉลาด: เราต้องการสนับสนุนให้นักศึกษาสามารถนำข้อมูลจากวิกิพีเดียไปประยุกต์ใช้ในการศึกษา การค้นคว้า และการทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• เปิดประเด็นหารือ: งานนี้เป็นเวทีกลางที่เปิดโอกาสให้มีการพูดคุย แลกเปลี่ยน เพื่อสร้างความตระหนักรู้ว่า “วิกิพีเดียไม่ใช่แค่สารานุกรมออนไลน์ แต่มันคือเพื่อนคู่คิดที่ช่วยให้เราก้าวทันโลก”

ก้าวต่อไปของนักศึกษา สกร.

ในฐานะที่ผมเป็นนักศึกษา สกร. ที่เคยพลาดโอกาสทางการศึกษา การจัดงานในครั้งนี้จึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น เราหวังว่ากิจกรรม ‘Wikipedia 25 mini party’ จะเป็นแรงบันดาลใจให้นักศึกษานอกระบบตระหนักว่า แม้จะเรียนในระบบที่ไม่เหมือนใคร แต่คุณไม่มีทาง ‘ตกขบวน’ ของการเรียนรู้ระดับโลกแน่นอน

เพราะความรู้ไม่มีพรมแดน และวิกิพีเดียพร้อมจะเป็นแรงสนับสนุนให้นักศึกษา สกร. ทุกคนเติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืนในการศึกษาตลอดชีวิต

ท้ายที่สุดนี้ ผมขอขอบพระคุณเป็นอย่างสูงสำหรับทุกแรงสนับสนุนที่ทำให้งานในครั้งนี้สำเร็จลุล่วงได้ด้วยดี เริ่มจากวิกิมีเดียประเทศไทยที่เชื่อมั่นในแนวคิดนี้ รวมถึงศูนย์การเรียนรู้ชุมชนวัดสิงห์ และ ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับเขตจอมทอง ที่เอื้อเฟื้อพื้นที่และอำนวยความสะดวกในการจัดกิจกรรมทุกขั้นตอน กิจกรรมในครั้งนี้เป็นมากกว่าแค่การฉลองวันเกิดวิกิพีเดีย แต่มันคือการพิสูจน์ให้เห็นว่า “การเรียนรู้” สามารถเข้าถึงได้ทุกที่และทุกคน ผมหวังเป็นอย่างยิ่งว่า “Wikipedia 25 mini party” จะเป็นจุดเริ่มต้นที่นำไปสู่ความร่วมมือที่แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นระหว่างวิกิมีเดียประเทศไทยและกรมส่งเสริมการเรียนรู้ในอนาคต เพื่อที่เราจะได้ร่วมกันสร้างรากฐานการเรียนรู้ที่ยั่งยืน และช่วยกันพัฒนาสังคมไทยให้เติบโตไปข้างหน้าอย่างเข้มแข็ง

กิจกรรมมินิปาร์ตี้ครั้งนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ที่มีนัยยะสำคัญ และเราตั้งตารอคอยงานเฉลิมฉลองครบรอบ 25 ปีวิกิพีเดียที่จะจัดขึ้นในวงกว้างเร็ว ๆ นี้ ผมหวังเป็นอย่างยิ่งว่าในงานนั้น เราจะได้มีโอกาสพบปะกันด้วยจำนวนคนที่มากกว่าและมีความหลากหลายยิ่งขึ้น เพื่อร่วมแบ่งปันประสบการณ์และฉลองความสำเร็จไปด้วยกัน และความมุ่งมั่นนี้จะเป็นแรงส่งให้เราเดินหน้าต่อไปจนถึงปี 2028 ซึ่งเป็นวาระสำคัญที่วิกิพีเดียภาษาไทยจะมีอายุครบ 25 ปี เช่นเดียวกัน