Uluslararası Gönüllüler Günü: Wikimedia Gönüllüleri Boş Zamanlarını Özgür Bilgiye Nasıl Dönüştürüyor?

Her gün binlerce kişi bir tarayıcı sekmesi açıp bir Wikimedia projesinde girer ve sessizce, cömertçe bir şeyler yapar. Bir yazım hatasını düzeltir, bir paragrafı çevirir, yeni oluşturulmuş bir sayfayı inceler, yeni gelen bir kullanıcıya mentörlük eder veya kimsenin görmediği ama herkesin kullandığı bir şablonu iyileştirir. Uluslararası Gönüllüler Günü’nde, durup bunu adlı adınca anmakta fayda var: internet tarihindeki en büyük ve en sürdürülebilir gönüllü çabalarından biri.

Vikipedi, genellikle bir web sitesi veya ürün adı olarak tanımlanır. Oysa gerçekte, ansiklopedi yayınlayan bir gönüllü topluluğun adıdır ve bu topluluk, daha geniş Wikimedia Hareketi’nin merkezinde yer alır. Ekosistemimizi oluşturan sayfalar, politikalar, şablonlar, araççıklar (gadget’lar), araçlar ve etkinlikler, bir yerlerde birilerinin bir ücret beklemeksizin zamanını bu işe ayırmayı seçmiş olması sayesinde vardır. Gönüllülük birçok alanda önemlidir, ancak Wikimedia projelerinde çok özel bir rol üstlenir. Konuları atayan herhangi bir editörlük ofisi, hangi bilgilerin belgelenmeye değer olduğunu onaylayan merkezî bir haber odası yoktur. Neyin yazılacağına, çevrileceğine, resimleneceğine ve sürdürüleceğine gönüllü katkı-sağlayıcılar karar verir. Bu karar alma süreci dil toplulukları, projeler ve iştirakler arasında dağıtılmıştır.

Tüm bunların insanların her gün maruz kaldığı içerik üzerinde açık bir etkisi vardır. Kadın bilim insanları, bölgesel tarih veya azınlık dilleriyle ilgili içerikleri iyileştirmek üzere yerel bir editör grubu bir proje başlattığında, dünyanın en büyük ansiklopedisi önyargılardan biraz daha arınır. Devriyeler, vandalizmi geri aldıklarında veya spam’leri temizlediğinde, okuyucular Vikipedi’yi daha güvenilir bulur. Gönüllü yazlımcılar botların, araççıkların (gadget’ların) veya araçların bakımını yaptıklarında, başkalarının katkıda bulunmasını kolaylaştırırlar.

Gönüllülük yalnızca wiki’lerde düzenleme yapmaktan ibaret değildir. Hareket’in yönetim komiteleri, iştiraklerin yönetimleri, hibe değerlendiriciler, yarışma ve vikimaraton organizatörleri, atölye eğitmenleri ve Ürün ve Teknoloji Danışma Konseyi gibi kurumların üyeleri, gönüllü veya gönüllü benzer temelde görev yapar. Aldıkları kararlar; kaynakların nasıl dağıtılacağını, hangi projelerin destekleneceğini ve ortak alanlarımızın ne kadar güvenli ve kapsayıcı hissedileceğini etkiler Gönüllü olmak yalnızca bir şeylerden vazgeçmek değildir. Birçok Wikimedia gönüllüsü, projelerdeki çalışmalarının becerilerini ve yaşamlarını nasıl şekillendirdiğini anlatır. Açık ve anlaşılır yazmayı, kaynakları değerlendirmeyi, farklı kültürlerden olanlarla işbirliği yapmayı ve anlaşmazlıkları kamuya açık olarak çözmeyi öğrenirler. Şablon ve Lua kullanmaktan, Phabricator‘da yamalar oluşturmaya veya Toolforge‘da araçların bakımını yapmaya kadar çeşitli teknik beceriler edinirler.

Görünürlüğü daha düşük olan bir fayda daha vardır. Bir sayfayı düzenlemek veya yerel bir buluşma organize etmek, bireysel çabayı küresel bir sonuca bağlar. Sıkça görüntülenen bir maddede yapılan küçük bir düzeltme bile binlerce okuyucunun deneyimini iyileştirebilir. Bir üniversitede veya kütüphanede iyi tasarlanmış bir program ise, etkinlik sona erdikten çok sonra da katkı yapmaya devam edecek yeni gönüllüler kazandırabilir. Küçük eylemlerden doğan bu etki hissi, pek çok gönüllünün yeniden katkı sunmak üzere geri dönmesini sağlar.

Wikimedia Hareketi basit bir fikre dayanır:

Bir işin küçük parçalarını çok sayıda insan paylaştığında, tek bir kurumun tek başına yaratamayacağı kadar büyük bir şeyi oluşturmak ve sürdürebilmek mümkün hale gelir.

Gönüllü çabalar bunu gerçeğe dönüştürür.

Bu durum, içerik kalitesinde açıkça görülür: sürekli yapılan küçük iyileştirmeler, tek seferde yapılan büyük bir yeniden yazımdan çok daha fazla etki yaratır. Çeşitlilikte de aynı şey geçerlidir; farklı bölgelerden ve farklı geçmişlerden gelen gönüllüler, projeleri yavaş yavaş dünyanın daha geniş bir kesimini yansıtacak şekilde geliştirir. Hiçbir kurumun tüm işi veya tüm altyapıyı kontrol etmemesi, Hareket’in dayanıklılığını güçlendirir. Bir grup ara verdiğinde, diğerleri devam edebilir. Gönüllü katkıları, Hareket’in değişime nasıl yanıt verdiğini de şekillendirir. Mobil düzenleme, yapılandırılmış veri veya makine öğrenimi araçları gibi yeni teknolojiler ortaya çıktığında, çoğu zaman ilk deneyen, prototipler geliştiren ve riskleri işaret eden gönüllüler olur. Farklı ülkelerde gizlilik, bilgiye erişim ya da çevrimiçi güvenlik politikaları değiştiğinde ise yerel bağlamı açıklayan ve okuyucular ile editörlerin haklarını savunanlar yine gönüllülerdir.

Uluslararası Gönüllüler Günü, teşekkür etmek için olduğu kadar, görünmeyeni daha görünür kılmak için de uygun bir zamandır. Bu; yerel projeleri öne çıkarmak, bir kampanya veya etkinliğin öyküsünü anlatmak, edinilen deneyimler hakkında yazmak veya genellikle arka planda sessizce çalışan katkı sağlayıcılarla iletişime geçmek anlamına gelebilir. Hâlihazırda aktif olanlar için bu gün, hangi tür gönüllülük faaliyetlerinin en anlamlı ve sürdürülebilir olduğunu düşünmek adına bir fırsat olabilir. Sadece okuyup henüz düzenleme yapmayanlar için ise, ilk küçük katkıyı denemek, yerel bir etkinliğe katılmak veya bir iştirak ya da kullanıcı grubuyla bağlantı kurmak için iyi bir başlangıç noktası teşkil edebilir.

Wikimedia’nın vizyonu, her insanın tüm insan bilgisinin toplamına özgürce katkıda bulunabilmesini öngörür. Bu vizyon, birçok dilde ve birçok rolde gönüllülerin ortaya çıkmaya devam etmesi ve bu cümleyi günlük pratiğe dönüştürmesi sayesinde gerçeğe biraz daha yaklaşmaktadır.