Thế giới hiện cần gì từ chúng ta? 

Internet đang ở một bước ngoặt quan trọng. Những xu hướng toàn cầu mà Quỹ Wikimedia và các tình nguyện viên đã theo dõi trong vài năm qua không còn xa vời hay mang tính lý thuyết; chúng đang tác động trực tiếp đến Wikipedia và các dự án Wikimedia ngay lúc này. Wikipedia đang ghi nhận sự sụt giảm về lượt xem trang và lưu lượng truy cập giới thiệu từ Google, đồng thời chứng kiến sự gia tăng chưa từng có của lưu lượng từ bot. Chúng tôi tin rằng đây không phải là hiện tượng tạm thời, mà là một sự thay đổi mang tính cấu trúc. Thế giới cần Quỹ Wikimedia và cộng đồng phát triển, thích ứng với những thay đổi này.

Sứ mệnh của Wikimedia vẫn cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh thông tin sai lệch ngày càng lan rộng và nội dung do AI tạo ra thiếu độ tin cậy, Wikipedia vẫn là nền tảng tri thức đáng tin cậy của web, “lớp lưới dữ kiện giúp giữ cho toàn bộ thế giới số vận hành thống nhất.” [source] Tuy nhiên, dù nội dung do các tình nguyện viên tạo ra vẫn thiết yếu đối với thế giới, nó ngày càng trở nên ít được hiển thị, khi người dùng chuyển sang tiếp nhận thông tin từ các bản tóm tắt AI, chatbot và nhiều hình thức tái sử dụng nội dung từ bên thứ ba.

Điều này đặt ra những câu hỏi then chốt cho phong trào Wikimedia:

• Lưu lượng truy cập: Chúng tôi nên phản ứng như thế nào trước sự sụt giảm lượt xem trang, mức độ hiển thị giảm và sự dịch chuyển mang tính cấu trúc khỏi nguồn truy cập từ công cụ tìm kiếm?
• Tái sử dụng có trách nhiệm: Việc tái sử dụng bền vững nội dung Wikimedia nên được hiểu như thế nào, và chúng tôi làm sao để bảo vệ hạ tầng của mình khỏi bị lạm dụng? 
• Yếu tố con người: Giá trị đặc thù của Wikipedia là gì trong một thế giới tràn ngập nội dung do AI tạo ra và các trải nghiệm “zero-click”? Làm thế nào chúng ta có thể phát huy tối đa sức mạnh độc nhất của cộng đồng toàn cầu?
• Bảo vệ mô hình của chúng tôi: Làm thế nào để chúng tôi bảo vệ mô hình đóng góp tình nguyện và mô hình doanh thu của Wikipedia?
• Tính bền vững dài hạn: Làm thế nào để chúng tôi giúp Wikipedia và các dự án tiếp tục phát triển mạnh trong ”25 năm tới” — và xa hơn nữa, một cách bền vững lâu dài?

Phát triển mạnh mẽ Trên Wiki và Ngoài Wiki

Chúng tôi tin rằng tương lai của Wikipedia phụ thuộc vào hai yếu tố cùng vận hành: phát triển mạnh mẽ trên wiki và ngoài wiki. Điều đó có nghĩa là đầu tư vào một trải nghiệm đích đến vững mạnh hơn trên các trang web và ứng dụng, nơi độc giả, người đóng góp và nhà tài trợ yêu thích và quay lại. Đồng thời, xây dựng một mô hình tái sử dụng bền vững, tiếp cận người dùng ở nơi họ đang hiện diện, và đưa giá trị cùng những người đóng góp tiềm năng quay trở lại Wikipedia, chứ không chỉ làm thất thoát lưu lượng truy cập. Để phát triển và duy trì sự phù hợp trong bối cảnh mới này, Wikipedia cần thịnh vượng cả trên wiki và ngoài wiki.

Mục tiêu của Tổ chức giai đoạn 2026–2027 

Chúng tôi sẽ thực hiện điều đó như thế nào? Bằng cách tập trung vào bốn mục tiêu chính trong giai đoạn 2026–2027: 

1. Mở rộng phạm vi tiếp cận. Đa dạng hóa nguồn truy cập vượt ra ngoài tìm kiếm truyền thống. Gần 90% người truy cập Wikipedia trong lịch sử đến từ tìm kiếm Google. Dòng truy cập “tự do” này đang suy giảm mang tính cấu trúc — một sự thay đổi đang ảnh hưởng đến các nhà xuất bản trên toàn Internet, không chỉ riêng Wikipedia. Điều đó có nghĩa là chúng tôi cần phát triển các hình thức truy cập trực tiếp mới (ví dụ: các nguồn giới thiệu mới và lượt tải ứng dụng di động) và đa dạng hóa nguồn truy cập để giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Người dùng có thể không còn tình cờ tìm thấy nội dung Wikimedia như trước đây, từ đó ảnh hưởng đến mức độ hiển thị tổng thể và, kéo theo đó, cả doanh thu và động lực của các biên tập viên. Điều này sẽ đòi hỏi đầu tư vào những cách thức mới (và thường khó khăn, tốn kém hơn) để tiếp cận độc giả, biên tập viên và người đóng góp trong tương lai.
2. Tăng cường mức độ gắn kết. Hỗ trợ những người đóng góp và chuyển đổi các độc giả ngẫu nhiên thành những độc giả quay lại thường xuyên, biên tập viên và nhà tài trợ. Nhiều người dùng Wikipedia chỉ truy cập ngắn, tìm một thông tin đơn lẻ rồi rời đi. Chúng tôi cần làm cho trải nghiệm người đọc trở nên hấp dẫn hơn, để những độc giả ngẫu nhiên quay lại, trở thành những độc giả chủ động, và từ đó phát triển thành biên tập viên và nhà tài trợ với số lượng ngày càng lớn. Trong bối cảnh mỗi lượt truy cập đều trở nên quan trọng hơn, chúng tôi sẽ tập trung vào một phễu khán giả (xem bên dưới) nhằm đưa người dùng từ nội dung “ngoài wiki” trở lại trải nghiệm “trên wiki”, chuyển độc giả ngẫu nhiên thành độc giả chủ động, và biến độc giả chủ động thành người tham gia, nhà tài trợ, cũng như thế hệ lãnh đạo cộng đồng mới.
3. Bảo vệ các dự án của chúng tôi. Duy trì và bảo vệ mô hình của chúng tôi. Các tình nguyện viên và giá trị cốt lõi của Wikipedia ngày càng đối mặt với nhiều thách thức. Chúng tôi sẽ cung cấp cho các tình nguyện viên sự an toàn và hỗ trợ pháp lý cần thiết, đồng thời bảo vệ quan điểm trung lập trong một thế giới nơi sự thật ngày càng bị tranh cãi và chính trị hóa. Chúng tôi sẽ tăng cường bảo vệ hạ tầng Wikimedia khỏi việc lạm dụng bởi bot, đồng thời thúc đẩy việc tái sử dụng có trách nhiệm nhằm mang lại giá trị quay trở lại Wikipedia, chứ không chỉ làm thất thoát lưu lượng truy cập.

Những mục tiêu này được hỗ trợ bởi mục tiêu thứ tư: 

4. Xây dựng tốc độ và khả năng thích ứng. Hỗ trợ con người và các hệ thống đứng sau công việc này. Thúc đẩy tốc độ và hiệu quả cao hơn trong toàn bộ đội ngũ nhân sự, hệ thống và hạ tầng kỹ thuật của Quỹ. Mục tiêu này bao gồm cả công việc nhằm tạo ra nguồn hỗ trợ tài chính cần thiết để thực hiện sứ mệnh của chúng tôi, trong đó tiếp tục phát triển các nguồn doanh thu đa dạng như Wikimedia Enterprise và Quỹ Endowment, nhằm bảo đảm tính bền vững lâu dài cho các dự án Wikimedia.

Vì sao tiếp cận theo hướng này?

Sự thay đổi trong lưu lượng truy cập và cách nội dung được tái sử dụng cho thấy những độc giả, nhà tài trợ và người đóng góp trong tương lai sẽ đến với Wikipedia theo những cách khác so với trước đây. Định hướng chiến lược năm 2017 của phong trào Wikimedia — trở thành “hạ tầng thiết yếu của hệ sinh thái tri thức mở” — về cơ bản đã được hiện thực hóa. Tuy nhiên, việc chỉ trở thành “hạ tầng thiết yếu” có thể vẫn chưa đủ để bảo đảm tương lai của tri thức tự do. Câu hỏi hiện nay là làm thế nào để đảm nhận vai trò đó theo những cách vừa bảo vệ mô hình đóng góp của Wikipedia, vừa giữ vững các giá trị cốt lõi và tính bền vững tài chính. Khi tiếp tục được dẫn dắt bởi các khuyến nghị của Chiến lược Phong trào 2030, việc phản ứng trước các xu hướng toàn cầu mà phong trào đang đối mặt sẽ đòi hỏi chúng tôi đặc biệt chú trọng đến khuyến nghị đánh giá, lặp lại và thích ứng”.

Dự án Wikimedia có mức độ hiển thị và được tái sử dụng nhiều nhất chính là Wikipedia. Trong năm tới, chúng tôi sẽ dựa trên vai trò nền tảng của Wikipedia trong hệ sinh thái thông tin để thúc đẩy lưu lượng truy cập và tăng mức độ hiển thị cho nội dung Wikimedia. Điều này bao gồm các nỗ lực nhằm tăng lượng truy cập vào Wikipedia, tăng cường hỗ trợ cho các biên tập viên, và cung cấp cho các Người dùng có Quyền mở rộng những công cụ và sự hỗ trợ được cải thiện để đối phó với các thách thức ngày càng gia tăng. Đồng thời, bằng cách đầu tư “ngoài wiki” để thu hút độc giả, người đóng góp và nhà tài trợ mới quay trở lại Wikipedia, chúng tôi có thể góp phần đảm bảo rằng các dự án Wikimedia vẫn bền vững về tài chính, được xã hội tin cậy, duy trì tính liên quan công khai và giữ được sự độc lập về cấu trúc.

Từ độc giả đến người đóng góp và nhà tài trợ: phễu khán giả

Để chuyển đổi các độc giả ngẫu nhiên thành độc giả chủ động, biên tập viên và nhà tài trợ với tỷ lệ cao hơn, chúng tôi sẽ tập trung vào việc dẫn dắt người dùng qua một phễu khán giả sử dụng các thử nghiệm có mục tiêu, cải thiện trải nghiệm người dùng và các chỉ số theo từng bước, nhằm biến người tiêu dùng thụ động thành những người tham gia chủ động.

Quy mô của cơ hội này là rất đáng kể. Chúng tôi ước tính khoảng 5 tỷ người dùng Internet hiện đã tiếp cận nội dung Wikipedia dưới một hình thức nào đó, dù là trên các trang của chúng tôi hay thông qua việc tái sử dụng từ bên thứ ba. Trong số đó, 3,3 tỷ người biết đến sự tồn tại của Wikipedia. Và khoảng 1,5 tỷ người — tương đương khoảng 27% tổng số người dùng Internet — đọc nội dung Wikipedia trực tiếp trên wiki mỗi tháng.

“Ngoài Wiki” – Tổng số người dùng Internet: khoảng 5,5 tỷ người – Tiếp nhận nội dung Wikipedia được tái sử dụng: khoảng 5,0 tỷ người – Biết đến Wikipedia: khoảng 3,3 tỷ người

“Trong Wiki” – Độc giả: khoảng 1,5 tỷ người (27% người dùng Internet) – Nhà tài trợ: khoảng 7,7 triệu người (0,51% số độc giả) – 273.000 biên tập viên: (0,02% số độc giả)

Điều này mang lại cho Wikipedia một lợi thế chiến lược rất lớn để giúp chúng tôi vượt qua giai đoạn chuyển đổi này. Tuy nhiên, chúng tôi phải tận dụng sức mạnh này ngay bây giờ, khi phạm vi tiếp cận và mức độ nhận diện thương hiệu vẫn còn mạnh. Những xu hướng suy giảm lưu lượng truy cập hiện nay cho thấy chúng tôi cần tăng các chỉ số ở đầu phễu — bao gồm mức độ tái sử dụng nội dung Wikimedia nói chung và nhận thức về Wikipedia — đồng thời tăng tỷ lệ chuyển đổi từ độc giả thành độc giả quay lại, biên tập viên duy trì hoạt động và nhà tài trợ ở phần dưới của phễu. Trong năm nay, chúng tôi sẽ tập trung cao độ vào việc đo lường phễu khán giả để đảm bảo rằng các thử nghiệm và điều chỉnh của chúng tôi đang đi đúng hướng nhằm đạt được các mục tiêu này.

Làm cho việc chỉnh sửa dễ dàng và hiệu quả hơn

Một cộng đồng biên tập viên khỏe mạnh và phát triển là yếu tố then chốt cho tương lai của Wikipedia. Vì vậy, chúng tôi sẽ đầu tư vào một hệ thống bảng điều khiển cá nhân hóa giúp độc giả trở thành biên tập viên, đồng thời hỗ trợ các biên tập viên mới trên hành trình phát triển thành những biên tập viên và điều phối viên có kinh nghiệm hơn. Những bảng điều khiển này có thể giúp người mới dần phát triển lên các vai trò nâng cao, đồng thời giúp các tình nguyện viên giàu kinh nghiệm nhận biết những nội dung cần chú ý, như các thảo luận đang diễn ra hoặc khả năng phá hoại trong các bài viết họ quan tâm. Các mục tiêu rõ ràng hơn, chỉ số về tác động và sự kết nối giữa các cộng tác viên cũng có thể giúp tăng động lực, cải thiện khả năng giữ chân biên tập viên và thúc đẩy sự tham gia lâu dài.

Chúng tôi cũng sẽ phát triển những cách thức mới để các biên tập viên thấy được khi nào và bằng cách nào độc giả tương tác với nội dung. Điều này có thể bao gồm việc hiển thị dữ liệu tổng hợp về tần suất các trang được liên kết trên các website khác, như Google hoặc TikTok. Mục tiêu là giúp các biên tập viên ưu tiên việc chỉnh sửa dựa trên những hiểu biết về nhu cầu tri thức mà người dùng quan tâm nhiều nhất. (Ví dụ, nếu một từ khóa tìm kiếm phổ biến dẫn đến một bài viết không phù hợp, các biên tập viên có thể tạo chuyển hướng hoặc mở rộng nội dung để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của độc giả.)

Phù hợp với khuyến nghị từ Hội đồng Cố vấn Sản phẩm và Công nghệ (PTAC), chúng tôi sẽ tiếp tục tập trung vào việc làm cho việc biên tập trên thiết bị di động trở nên dễ dàng hơn. Ví dụ, “chỉnh sửa có cấu trúc” có thể giúp chia nhỏ các chỉnh sửa trên di động thành những nhiệm vụ nhỏ hơn, có hướng dẫn rõ ràng. Đối với Người dùng có Quyền mở rộng (UWER), các cơ chế tự động hóa thông minh hơn (như gợi ý điều tra các hành vi đáng ngờ) có thể giúp giảm bớt khối lượng công việc kiểm duyệt lặp đi lặp lại thường đi kèm với lượng người dùng mới gia tăng, từ đó giúp UWER tập trung vào các nhiệm vụ có tác động lớn hơn. Chúng tôi cũng sẽ tăng cường bảo vệ tài khoản người dùng bằng các biện pháp an ninh được củng cố.

Một hệ sinh thái tri thức sống 

Như các Wikimedian khác đã lưu ý, Wikipedia và các dự án của chúng tôi giống như một hệ sinh thái sống, luôn tiến hóa và thích nghi theo thời gian. Trong hai thập kỷ qua, Wikipedia đã được duy trì nhờ một “dòng thác” phần lớn mang tính ngẫu nhiên của lưu lượng truy cập miễn phí từ công cụ tìm kiếm Google — một dòng độc giả, nhà tài trợ và người đóng góp ổn định. Hiện nay, dòng thác đó đang thay đổi hướng và có thể đang dần cạn kiệt. Và như các tình nguyện viên Wikipedia từ lâu đã quan sát (1, 2), nền tảng cốt lõi của cộng đồng — những Admin tích cực nhất và những Người dùng có quyền mở rộng — không được bổ sung với tốc độ cần thiết để Wikipedia có thể phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

Khi các hệ thống thực vật sống bị thiếu nước, chúng thường thực hiện hai điều sau:

1. Tìm kiếm các nguồn nước mới. Vì vậy, chúng tôi nhấn mạnh vào việc đa dạng hóa lưu lượng truy cập, để vượt ra ngoài dòng chảy truyền thống từ các lượt giới thiệu tìm kiếm của Google.
2. Phát triển bộ rễ sâu hơn. Vì vậy, chúng tôi nhấn mạnh vào việc tăng cường mức độ gắn kết – biến những độc giả ngẫu nhiên thành những độc giả quay lại, và biến những độc giả quay lại thành người biên tập và nhà tài trợ.

Nếu kế hoạch năm 2026–2027 có một biểu tượng, đó sẽ là cây shepherd (Boscia albitrunca), một loài thực vật nổi tiếng với hệ rễ sâu nhất từng được biết đến trên Trái Đất, có thể vươn tới độ sâu khoảng 68 mét / 230 feet. Cây shepherd không tìm kiếm nguồn nước nông. Nó cắm rễ rất sâu. Nhờ vậy, nó có thể phát triển mạnh mẽ trong một trong những môi trường khắc nghiệt nhất thế giới, sa mạc Kalahari.

Chúng tôi tin rằng Wikipedia đang đối mặt với một thời điểm áp lực mang tính môi trường tương tự, và cần một sự thích ứng tương ứng. Wikipedia cần cắm rễ sâu hơn, chuyển những độc giả ngẫu nhiên thành những độc giả, biên tập viên và nhà tài trợ chủ động, những người gắn bó lâu dài và ngày càng tham gia sâu hơn theo thời gian. Qua đó, làm mới mô hình đã giúp Wikipedia, giống như cây shepherd, trở thành một nguồn nuôi dưỡng và truyền cảm hứng trong một môi trường trực tuyến ngày càng khắc nghiệt.